Eurasian Journal of Educational Research

Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
Elvan YALÇINKAYA
İlköğretim 8. Sınıf Öğrencilerinin Tarih Kavramına İlişkin Metaforları
-

Atıf:

Yalcinkaya, E. (2013). 8th Grade students'metaphorsforthe concept ofhistory. Egitim Arastirmalari-Eurasian Journal of Educational Research, 51, 273-290.

 

Özet:

Problem Durumu: Tarih dersinin çağdaş işlevi Dilek (2007) tarafından “tarih öğretimi yoluyla, öğrencilerin kişilik gelişimi, sosyalleşme ve vatandaşlık eğitimine katkıda bulunma amaçlanmaktadır” biçiminde açıklanmıştır. Ülkemizdeki sosyal bilgiler dersi öğretim programının tarih kısmı başlıca ulusal ve siyasi tarih üniteleri vasıtasıyla hazırlanmıştır. Bu programda tarih öğretimi açık bir şekilde sosyal gereksinimleri amaçlamaktadır ve bu yüzden disiplin dışı amaçlar kapsamında değerlendirilmelidir. Fakat aynı derecede tarihin içe dönük amaçları da önemli olmalıdır (Dilek, 2007).

Bu çalışma ile öğrencilerin tarih kavramına yükledikleri anlamlar ve farklılıklar ortaya konmaya çalışılmış, bunun yanında tarih kavramına yükledikleri anlamlardan yola çıkarak tarihsel düşünme becerilerinin tespiti yapılmaya çalışılmıştır. Öğrencilerin tarih kavramını algılayış biçimleri onların tarihsel düşünme becerilerinin bir ürünü ve sonucu olduğu düşünülmektedir. Araştırma yoluyla öğrencilerin tarihe yönelik düşünceleri kullandıkları benzetmelerden yararlanılarak tespit edilmiştir.

Araştırmanın Amacı: Bu araştırmanın amacı, T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersini okuyan İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin tarih kavramına ilişkin algılarının metafor analizi yoluyla incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda bu araştırmada aşağıdaki sorulara cevaplar aranmıştır:

İlköğretim öğrencileri tarih kavramını açıklamada hangi metaforları kullanmaktadırlar?

Ortak özellikleri dikkate alındığında tarih kavramına yönelik metaforlar hangi kategoriler altında toplanabilir?

Araştırmanın Yöntemi: Çalışma, mevcut durumu ortaya koymayı amaçladığından betimsel bir araştırmadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemleri arasında yer alan olgubilim deseni kullanılmıştır. Araştırmanın 8.sınıf öğrencileri ile yürütülmesinin sebebi öğrencilerin bu sınıfta sosyal bilgiler dersinden farklı olarak tek bir disiplinden oluşan T.C. İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük dersini okumalarıdır. Sosyal bilgiler, sosyal bilimlerin kapsamına giren tarih, coğrafya, ekonomi, hukuk, arkeoloji, sosyoloji, psikoloji gibi birçok bilim dalının konularını içermektedir. Öğrencilerin 8.sınıfa gelene kadar tarih kavramına ilişkin bir bilgi birikimine sahip olduklarını dikkate alınarak çalışmanın 8.sınıf öğrencileriyle yürütülmesi daha uygun bulunmuştur. Öğrencilerin tarih kavramına ilişkin görüşlerini tespit etmek amacıyla veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan açık uçlu sorular kullanılmıştır. Katılımcılar kavramlarını belirtmek amacıyla “Tarih….. gibidir. Çünkü………dir” boşluğunu tamamlamışlardır. Veriler nitel olarak analiz edilmiştir. Öğrenciler tarafından üretilen her bir metafor, metaforun konusu (yani, “tarih”), metaforun kaynağı ve metaforun konusu ile kaynağı arasındaki ilişki bakımlarından analiz edilmiştir. Araştırmaya katılan 8. sınıf öğrencileri tarih kavramına ilişkin toplam 308 metafor geliştirmişlerdir. Araştırmaya katılan ilköğretim 8. sınıf öğrencilerinin tarih kavramına ilişkin geliştirdikleri metaforlar; “geniş kapsamlı olan”, “milletler için faydalı ve önemli olan”, “karmaşık bir yapısı olan”, “sevilen ve bağımlılık yapan”, “bilgilendiren”, “tekerrür eden”, biçiminde altı kategoriden oluşmaktadır.

Araştırmanın Bulguları: Öğrencilerin geniş kapsamlı tarih kategorisine ilişkin ürettikleri toplam metafor sayısı 99, milletler için faydalı ve önemli olan tarih kategorisine ilişkin ürettikleri toplam metafor sayısı 75, karmaşık yapısı olan tarih kategorisine ilişkin toplam 52, sevilen ve bağımlılık yapan tarih kategorisine ilişkin toplam 28, bilgilendiren tarih kategorisine ilişkin toplam 44 ve tekerrür eden tarih kategorisine ilişkin toplam 10 metafor geliştirdikleri görülmektedir. Geniş kapsamlı tarih kategorisinde öğrencilerin en fazla ürettikleri metafor “su” olmuştur. Milletler için faydalı ve önemli olan tarih kategorisinde en fazla üretilen metaforların  “kalp, kalem, bayrak ve güneş” olduğu görülmektedir. Karmaşık yapısı olan tarih kategorisinde öğrencilerin en fazla ürettikleri metaforlar “bilgisayar-internet, insan, saç, damar ve harita” olmuştur. Sevilen ve bağımlılık yapan tarih kategorisinde öğrenciler tarih kavramını “aşk-sevgi, arkadaş, bebek, futbol takımı, yaş pasta, matematik, şeker gibi” sevdikleri ve beğendikleri metaforlara benzetmişlerdir. Bilgilendiren tarih kategorisinde öğrencilerin tarih kavramını en çok kitaba benzettikleri anlaşılmaktadır. Tekerrür eden tarih kategorisinde ise öğrenciler tarih kavramını en çok filme benzetmektedirler.

Öğrencilerin ürettikleri metaforların daha çok somut nesnelerden oluştuğu görülmektedir. Bunun yanında az sayıda öğrenci soyut metaforlar üretmiştir.  Öğrenciler tarih kavramına ilişkin olarak en fazla kitap (14), su (14) kalp (10), ağaç (9), kalem (9), bilgisayar-internet (9) metaforlarını geliştirmişlerdir.

Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri: Çalışmamızda öğrenciler tarafından az sayıda üretilen tarih kavramına ilişkin metaforlar da dikkate değer bulunmaktadır. Öğrenciler tarih kavramına farklı açılardan bakmışlar ve tarih kavramını kendilerine göre anlamlandırmışlardır. İlköğretim öğrencilerinin ürettikleri bu benzetmelerde de tarih konularının sıkıcılığından kurtulma istek ve arzusu rahatlıkla görülebilir. Bunun yanı sıra yaptığımız bu araştırmada ilköğretim öğrencilerinin genellikle tarih kavramına ilişkin algılarının olumlu olduğu görülmektedir. Çalışmamızda bilgilendiren tarih kategorisinde toplanan metaforların didaktik yönü ağır basmaktadır. “Bilgilendiren tarih” ve “milletler için faydalı ve önemli olan tarih” kategorisinde üretilen metaforlarda ilköğretim öğrencileri bile o yaşta tarihin önemi ve gerekliliğine odaklanmaktadırlar.

Araştırma bulgu ve sonuçları doğrultusunda şu önerilere yer verilebilir:

  • İlköğretim öğrencilerinin tarih kavramına ilişkin algı ve tutumları anket, görüşme gibi farklı araştırma yöntem ve teknikleri ile tespit edilebilir.
  • Metaforlarla ilköğretim birinci kademe öğrencilerinin tarih kavramına yönelik bakış açıları belirlenebilir.
  • Metaforlarla ilköğretim öğrencilerinin sosyal bilgiler derslerinde öğrencilerin karşılaştıkları çeşitli kavramlara (Örneğin; coğrafya, ekonomi, iletişim, nüfus, zaman, mekân, toplum, birey, çevre, kronoloji vs…) yönelik bakış açıları incelenebilir.
  • Metafor üretme bir yöntem olarak tarih ve sosyal bilgiler derslerinde kullanılabilir. Bu sayede öğrencilerin olay, fikir, nesne ve kavramlara farklı açılardan bakmaları sağlanabilir.

Anahtar Sözcükler: Tarih, sosyal bilgiler, nitel araştırma, metafor

495 Views
2013 (Spring) Issue 51

Indexed By

 
#
Tamam