Eurasian Journal of Educational Research

Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
Funda NALBANTOGLU YILMAZ, Hicran CETIN GUNDUZ
Lise Öğrencilerinde Meslekî Kararsızlık ve Kariyer Kaygısı: Yapısal Eşitlik Modeliyle Bir İnceleme
10.14689/ejer.2018.78.2

Problem Durumu: Çocukluk yıllarında başlayan kariyer gelişimi yaşam boyunca devam eden bir süreçtir. Bu süreçte ergenlik dönemi kariyer gelişimi ve kariyer kararı verme açısından önemli dönemlerden birsidir. Ergenlerin sosyal ortamları, rol modelleri ve akran ilişkileri gibi faktörlerin etkisi ile kariyer gelişimleri önemli ölçüde etkilenmektedir. Kariyer araştırması ve kariyer karar verme süreci, ergenlik döneminde kariyer gelişiminin merkezindedir. Bu süreçte bazı ergenler kararsızlıkla karşılaşabilirler. Ergen öğrenciler çoğu zaman bir kariyer alanı, mesleki eğitim veya yükseköğretim seçenekleri ile ilgili kararlar almakla yükümlüdürler. Türkiye’de lise eğitimine devam eden gençler 9. ve 10. sınıflarda ortak programa dayalı bir eğitim aldıktan sonra alan/dal seçimlerine yönelmektedir. Ortaöğretime geçişte öğrencilerin bir grubu ise mesleki ve teknik eğitime yönelerek meslek seçimlerinde bulunmaktadır. Yapılan bu seçimler gelecekte seçilecek yükseköğretim programını belirlemenin yanında, yükseköğretime devam edip etmeme yönündeki kararları da belirlemektedir.
Neredeyse yaşamları için geri dönülmez ve önemli kararlar aldıkları yıllarda mesleki olarak kararsızlıklar yaşayan, geleceğe ilişkin belirsizlikler hisseden gençlerin kariyer kaygısı yaşamaları da kaçınılmaz görülmektedir. Lise yıllarında kariyer kaygısı öğrencilerin ailelerinin beklentilerini karşılayamamak ya da üst öğrenimde istediği alanlara yönelememek, istediği mesleği seçememek gibi pek çok konuda kendisini gösterebilir.
Araştırmanın Amacı: Literatür incelendiğinde kariyer karasızlığı ve kariyer kaygısı arasındaki ilişkiyi inceleyen sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Kaygı ve kariyer karasızlığı konusunda yapılan çalışmalarda ise çoğunlukla üniversite öğrencilerinden veri toplanmıştır. Bu nedenle çalışmanın bulgularını kariyer karasızlığı ve kariyer kaygısı konusunda yapılan çalışmalara ışık tutması beklenmektedir. Bu amaçla çalışmada kariyer kararsızlığı ve kariyer kaygısı arasındaki ilişki yapısal eşitlik modellemesi ile incelenmiştir.
Araştırmanın Yöntemi: Araştırmanın çalışma grubu, 2016-2017 Eğitim Öğretim Yılı Nevşehir il merkezindeki farklı liselerin 11 ve 12. sınıflarında okuyan 444 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmaya katılan öğrencilerin belirlenmesinde uygun örnekleme kullanılmıştır. Araştırmaya katılan öğrencilerin %59’u (n= 262) 11. sınıf, %41’i (n= 182) 12. sınıf öğrencisi, %55,2’si (n= 245) kız ve %44,8’i (n= 199) erkektir. Araştırmada veri toplama aracı olarak Kariyer Kaygısı Ölçeği (KKÖ) ve Mesleki Karar Envanteri (MKE) kullanılmıştır. Lise öğrencilerinin aile etkisine ve meslek seçimine yönelik kariyer kaygılarını mesleki kararsızlık ile açıklamak üzere kurulan model yapısal eşitlik modeliyle incelenmiştir.
Araştırmanın Bulguları: Araştırmada lise öğrencilerinin aile etkisine ve meslek seçimine yönelik kariyer kaygılarını açıklamak üzere bir model oluşturulmuştur. Model oluşturulurken alan yazından hareketle alternatif modeller denenmiştir. Oluşturulan modellere ait uyum iyiliği indeksleri incelenmiş ve en iyi uyumu veren model açıklanmıştır. Yapısal eşitlik modeli analizinde ilk olarak ölçme modeli test edilmiştir. Ölçme modelinde üç değişken tanımlanmıştır. Bu değişkenler; öğrencilerin kariyer kaygılarını gösteren aile etkisine (aile) ve meslek seçimine yönelik (meslek) kariyer kaygıları ile mesleki karar envanteri ile ölçülen mesleki kararsızlık (kararsızlık)’dır. Ölçme modelinde tüm faktör yükleri istatistiksel olarak anlamlıdır (p < .01). Ölçme modeline ilişkin elde edilen uyum indekslerine göre ise ölçme modelinin doğrulandığı söylenebilir (X2/sd= 3.47, RMSEA= 0.075, GFI= 0.97, AGFI= 0.96, CFI= 0.95, NFI= 0.94, NNFI= 0.95). Elde edilen regresyon denklemlerinden hareketle, mesleki kararsızlık ile aile etkisine yönelik kariyer kaygısı arasında pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki vardır (0.53). Ayrıca, mesleki kararsızlık puanı aile etkisine yönelik kariyer kaygısının %28’ini açıklamaktadır. Mesleki kararsızlık ile meslek seçimine yönelik kariyer kaygısı arasında ise pozitif yönde anlamlı bir ilişki vardır (0.63). Bununla birlikte, mesleki kararsızlık puanı meslek seçimine yönelik kariyer kaygısının ise %40’ını açıklamaktadır. Buna bağlı olarak lise öğrencilerinin mesleki karar envanterinden aldıkları puan arttıkça (mesleki kararsızlık düzeyleri arttıkça), aile etkisine yönelik ve meslek seçimine yönelik kariyer kaygılarının arttığı söylenebilir.
Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri: Araştırmada mesleki kararsızlığın aile etkisine ve meslek seçimine yönelik kariyer kaygıları üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bir başka deyişle, lise öğrencilerinin mesleki kararsızlık durumları arttıkça aile etkisine ve meslek seçimine yönelik yaşadıkları kariyer kaygıları da artmaktadır. Mesleki kararsızlık ile aile etkisine ve meslek seçimine yönelik kariyer kaygısı arasında pozitif bir ilişki bulunmuştur. Mesleki kararsızlık arttıkça yaşanan kariyer kaygısı da artmaktadır. Araştırmada öğrencilerin mesleki kararsızlık durumları arttıkça aile etkisine ve meslek seçimine yönelik yaşadıkları kariyer kaygılarının da arttığı belirlenmiştir. Öğrenciler mesleki karar vermede zorlandıkça kariyer kaygıları artmaktadır.
Mesleki kararsızlık ile aile etkisine ve meslek seçimine yönelik kariyer kaygısı arasında pozitif bir ilişki bulunmuştur. Mesleki kararsızlık arttıkça yaşanan kariyer kaygısı da artmaktadır. Bu doğrultuda lise öğrencilerinin meslek seçim sürecinde yaşadıkları kariyer kaygılarının azaltılabilmesi için mesleki kararsızlık yaşamalarını sağlayan nedenler belirlenerek mesleki rehberlik sürecini planlamak önerilmektedir. Mesleki kararsızlık yaşayan ergenler kaygı sebebiyle kararsızlık yaşayabileceği gibi, mesleki kararsızlıklar nedeniyle de aileleri tarafından onaylanmamak, mesleki hayallerini ailelerine anlatamamak konularında kaygı duyabilirler. Benzer şekilde lise yıllarında mesleki kararsızlık seçilecek meslek ya da hayallerle ilgili kaygı hissedilmesine neden olabilir. Mesleki kararsızlıkları ve kariyer kaygısını azaltmaya yönelik psiko-sosyal programların öğrencilere destek olacağı şüphesizdir. Ancak öğrencilerin gelecekte hangi okula gitmek istedikleri, hangi mesleği seçmek istedikleri ile ilgili olarak lise yılları öncesinde desteklenmesi, mesleki gelişim bir süreç olarak değerlendirilip okul öncesi yıllardan itibaren mesleki gelişimin desteklenmesi önemlidir.

Anahtar Kelimeler: Kariyer kaygısı, kariyer kararsızlığı, ergenlik, yapısal eşitlik modellemesi.

121 Görüldü
2018 Sayı 78

Indexed By

 
#
Tamam