Eurasian Journal of Educational Research

Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
Dilek ERDURAN AVCI , Damla KAMER
Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programındaki Yaşam Becerileri ile İlgili Öğretmen Görüşleri
10.14689/ejer.2018.77.1

Problem Durumu: Yaşam becerileri bireylerin hayat boyunca karşılaştıkları sorunlarla başa çıkmalarını ve yaşamlarını etkili şekilde yönetmelerini sağlayan becerilerdir. Bu noktada yaşamın niteliğini ve değerini artırmak için yaşam becerilerine sahip olmanın gerekliliği kaçınılmazdır. Yaşam koşullarıyla baş etme gereksinimi küçük yaşlardan itibaren bireylerin yaşam becerileri eğitimleri almalarını zorunlu kılmaktadır. Bu kapsamda birçok ülke yaşam becerilerine okul programlarında yer vermekte, ihtiyaçlar doğrultusunda çeşitli yaşam becerisi kazandırmaya yönelik programlar geliştirmekte ve uygulamaktadır. Geçmişten günümüze Türkiye’de fen dersi programlarında yaşam becerileri kavramı ilk kez 2013-2014 öğretim yılında uygulamaya konulan Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı’nda (FBDÖP) bir öğrenme alt alanı olarak karşımıza çıkmaktadır. FBDÖP’teki yaşam becerileri alt öğrenme alanı; bilimsel bilgiye ulaşılması ve bilimsel bilginin kullanılmasına ilişkin analitik düşünme, karar verme, yaratıcılık, girişimcilik, iletişim ve takım çalışması gibi temel yaşam becerilerini kapsamaktadır. Öğrencilerin yaşam becerileri kazanmasında ve bu becerileri geliştirmesinde öğretmenlerinin önemli rollerden birine sahip olduğu düşünüldüğünde, öğretmenlerin yaşam becerilerine ilişkin algılarının ve bu becerilerin FBDÖP’de yer almasına ilişkin görüşlerinin neler olduğu soruları ortaya çıkmaktadır.

Araştırmanın Amacı: Bu araştırmanın amacı, fen bilimleri öğretmenlerinin yaşam becerileri algılarını ve FBDÖP’te bir öğrenme alanı olarak yaşam becerilerinin yer almasını nasıl karşıladıklarını ortaya çıkarmaktır.

Araştırmanın Yöntemi: Bu araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan durum çalışması olarak tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2013-2014 eğitim öğretim yılında Burdur ili merkezine bağlı ortaokullarda görev yapan ve araştırmaya gönüllü olarak katılmayı kabul eden fen bilimleri öğretmenleri oluşturmaktadır. Bu kapsamda 13 bayan, 13 erkek olmak üzere toplam 26 fen bilimleri öğretmeni araştırmaya katılmıştır. Veri toplama aracı olarak görüşme formu kullanılmıştır. Görüşme formunda; öğretmenlerin demografik özellikleri, yaşam becerilerinin onlar için ne ifade ettiği, bu becerilerin FBDÖP’te yer almasını nasıl karşıladıkları, alt yaşam becerisi alanlarını (analitik düşünme, karar verme, yaratıcı düşünme, girişimcilik, iletişim, ve takım çalışması) fen dersinde kazandırılmaya uygunluğu açısından nasıl değerlendirdikleri, kendi derslerinin bu becerilerin kazandırılmasında etkililiği, bu becerileri kazandırmak için nasıl uygulamalar yaptıkları, onları sınırlandıran ya da engelleyen durumlara ilişkin sorular yer almaktadır. Yarı yapılandırılmış olarak gerçekleşen görüşmeler ses kayıt cihazı ile kayıt edilmiştir. Veriler, betimsel ve içerik analizi yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Yazılı doküman haline getirilen veriler, anlamlı iki bölüme ayrılmıştır. Bu bölümler sırasıyla şunlardır; ‘Öğretmenlerin yaşam becerileri algısı’ ve ‘FBDÖP’teki yaşam becerileri hakkında öğretmen görüşleri’. Bu bölümlerden ilki içerik analizi, ikincisi ise betimsel analiz ile gerçekleştirilmiştir.

Araştırmanın Bulguları: Öğretmenlerin yaşam becerileri hakkındaki görüşleri iki ana tema etrafında toplanmaktadır. Bu temalar fen okuryazarlığı ve 4-H yaşam becerileri olarak adlandırılmıştır. Araştırmanın bulguları öğretmenlerin çoğunun yaşam becerilerini fen okuryazarlığı olarak algıladığını, çok azının ise 4-H yaşam becerileri modelindeki bazı beceriler ile ilişkilendirdiğine işaret etmektedir. Bunun yanı sıra öğretmenlerin yarısı yaşam becerilerini hem fen okuryazarlığı hem de 4-H yaşam becerileri modelindeki düşünme, yönetme, bağlantı kurma, katkıda bulunma, yaşama ve olma becerileri olarak görmektedirler. Öğretmenlerin ifadeleri incelendiğinde fen okuryazarlığının ‘anahtar fen kavramları’, ‘bilimsel süreç becerileri’, ‘fen-teknoloji-toplum-çevre’ ve ‘bilimsel ve teknik psikomotor beceriler’ alt boyutları ile ilişkili olduğu görülmüştür. Hayatın getirdiği her türlü sorunla başa çıkmaya yönelik ve kişilerin kendi bireysel dünyasında veya sosyal yaşamında başarılı olmalarını sağlamaya yönelik öğretmen görüşleri 4-H yaşam becerileri modelindeki bazı becerilerle ilişkilendirilmiştir. Sorumlu olma, ileriyi görebilme, hayata uyum sağlama, dürüst olma, özgüven, zaman yönetimi, mücadele etme, başarılı olma, iletişim kurabilme gibi beceriler bu temada ele alınmıştır. Öğretmenlerin ifadeleri 4-H kapsamındaki sekiz yaşam becerisi temasından altısıyla uyumlu bulunmuştur.Öğretmenlerin neredeyse tamamının yaşam becerilerinin FBDÖP’te yer aldığını fark etmediği görülmüştür. Ancak çoğunluğu bu becerileri fen derslerinde kazandırılmaya uygun beceriler olarak görmektedirler. Bu becerileri en çok proje çalışmaları ve deneylerle kazandırabileceklerini düşünmektedirler. 

Araştırmanın Sonuçları ve Öneriler: Öğretmenlerin çoğu yaşam becerilerini fen okuryazarlığı olarak algılamaktayken, bazıları 4-H yaşam becerileri modelindeki bazı beceriler ile ilişkilendirmişlerdir. Aslında neyin yaşam becerisi olup neyin olmadığı konusunda literatürde bir fikir birliği sağlanmış değildir. Bununla birlikte bu araştırmaya katılan çoğu öğretmenin yaşam becerilerini fen okuryazarlığı olarak algılamasının nedeni FBDÖP’ün vizyonuyla ilişkilendirilebilir. Öğretmenlerin yarıdan daha azı bu becerilere yaşamın herhangi bir alanında karşılaşılabilecek kişisel sorunları yönetmeyi ve bu sorunları çözmeyi içeren daha geniş anlamlı bir pencereden bakarken, çoğu yaşam becerilerini özellikle kendi alanlarıyla (fen) sınırlı olarak algılamaktadırlar. Öğretim programı kapsamında bakıldığında öğretmenlerin yaşam becerileri farkındalıklarının düşük olduğu görülmüştür. Öğretmenler FBDÖP’te alt yaşam becerileri olarak yer verilen analitik düşünme, karar verme, yaratıcı düşünme, girişimcilik, iletişim ve takım çalışması becerilerini geliştirmeye yönelik zaman zaman etkinlikler gerçekleştirdiklerini ve bu becerilerin bireylerde olması gereken özellikler olduğuna inanmalarına rağmen, bu becerilerin FBDÖP’te yer aldığını bilmemektedirler. Bununla birlikte öğretmenler fen derslerinin bu tür yaşam becerileri geliştirmeye oldukça uygun bir ders olduğunu düşünmekte ve bu becerileri önemsenmesi gerektiğine inanmaktadır.Bireylere ihtiyaç duydukları becerilerin kazandırılmasında en önemli paydaşlar arasında eğitim kurumları ve eğitimciler gelmektedir. Ülkelerin koşul ve ihtiyaçları baz alınarak öğretim programlarının içeriklerinin yaşam becerileri açısından değerlendirilmesi ve öğretmenlerin bu konudaki ihtiyaçları, yeterlilikleri, onları teşvik eden ve sınırlandıran durumlar hakkındaki görüşleri gibi birçok konuyu derinlemesine inceleyecek araştırmalara ve hizmet içi eğitimlere ihtiyaç olduğu düşünülmektedir.  

Anahtar Kelimeler: 4-H yaşam becerileri, fen okuryazarlığı, öğretmen görüşleri, fen bilimleri dersi.

55 Görüldü
2018 Sayı 77

Indexed By

 
#
Tamam