Eurasian Journal of Educational Research

Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
Ibrahim YILDIRIM, Sevilay CIRAK-KURT, Sedat SEN
Öğrenme Stratejileri Öğretiminin Akademik Başarı Üzerine Etkisi: Bir Meta-Analiz Çalışması
10.14689/ejer.2019.79.5

Problem Durumu: Bireyin nasıl daha iyi ve kolay öğreneceğini bilmesinin, bağımsız öğrenmenin kısacası öğrenmeyi öğrenmenin temelini oluşturduğu ifade edilen öğrenme stratejileri, farklı araştırmacılar tarafından tanımlanmıştır. Öğrenme stratejisi öz olarak bilgi ve becerilerin elde edilmesini kolaylaştırmak için özel bir öğrenme durumunda birey tarafından kullanılan zihinsel taktiklerin tümü olarak tanımlanmaktadır. Öğrenme stratejileri ile ilgili çalışmaların büyük çoğunluğu betimsel ve ilişkisel olmakla birlikte deneysel çalışmalar da mevcuttur. Deneysel çalışmalarda genel olarak öğrenme stratejileri öğretiminin akademik başarıya, tutuma, üstbilişsel farkındalığa, kalıcılığa, yürütücü biliş becerisine vs. etkisi incelenmiş ve çalışmaların çoğunda ilgili değişkenlerde olumlu gelişmeler görüldüğü ortaya konmuştur. Türkiye’deki alan yazında öğrenme stratejileri öğretiminin öğrencilerin çeşitli derslerdeki akademik başarılarına etkisini belirlemek amacıyla yapılmış çok sayıda çalışma olmasına rağmen, bu konuda yapılmış bir meta-analiz çalışmasına rastlanmamıştır. Farklı boyutları ile ele alınan öğrenme stratejileri ile ilgili araştırmaların birleştirilmeye, sentezlenmeye ve değerlendirilmeye ihtiyacı vardır. Bu anlamda Türkiye kapsamında yapılan çalışmaların sonuçlarının birleştirilerek genel yargının ortaya konması alan yazına önemli katkılarda bulunacaktır.

Araştırmanın Amacı: Türkiye’deki alan yazında öğrenme stratejileri öğretiminin öğrencilerin çeşitli derslerdeki akademik başarılarına etkisini belirlemek amacıyla yapılmış çok sayıda çalışma olmasına rağmen, (bilişsel) öğrenme stratejilerinin etkisini deneysel olarak inceleyen araştırmaları ele alan kapsamlı bir meta analiz çalışmasına ulaşılamamıştır. Bu bağlamda bu araştırma, Türkiye’de öğrenme stratejileri öğretiminin öğrencilerin akademik başarılarına etkisini inceleyen 2000-2016 yılları arası deneysel çalışma sonuçlarını meta-analiz yolu ile bir araya getirmek amacıyla yürütülmüştür.

Araştırmanın Yöntemi: Bu araştırmada, öğrenme stratejileri öğretiminin öğrenci başarısı üzerindeki etkisini inceleyen deneysel ve yarı-deneysel araştırmaların sonuçlarını bir araya getirmek amacıyla meta-analiz yöntemi kullanılmıştır. Yapılan taramaya göre ulaşılan toplam 1436 yayın yukarıdaki kriterlere göre tasnif edildiğinde elde kalan 352 çalışma üzerinde yoğunlaşılmıştır. YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde özetlerinden araştırma ölçütlerine uygun olduğu belirlenen ancak erişime açık olmayan tez yazarlarına e-posta gönderilmiş ancak cevap alınamamıştır. Buna göre, belirlenen ölçütler çerçevesinde öğrenme stratejilerinin öğrenci başarısı üzerindeki etkisini deneysel olarak inceleyen lisansüstü tezler ile bilimsel makalelerden oluşan toplam 28 çalışma araştırmaya dâhil edilmiştir. Bu 28 çalışma haricinde yeterli veri sunan ve gerekli şartları sağlayan tam metin bildiri veya poster sunumu türünde çalışmaya rastlanılmamıştır. Araştırmanın geçerliği bağlamında öğrenme stratejileri öğretiminin öğrenci başarısı üzerindeki etkisi deneysel araştırmalardan elde edilen standartlaştırılmış verilerle ortaya koyulmaya çalışıldığı açıklanmış ve yayın yanlılığı incelenmiştir. Ayrıca geçerliği sağlayabilmek adına, etki büyüklüğü hesaplama ve raporlama süreçleri ayrıntılı olarak açıklanmış, birincil çalışmalarda kullanılan ölçme araçlarının yeterli psikometrik özellikleri taşıdıkları belirlenmiş ve çalışma Eğitim Bilimleri alanında doktoralı üç akademisyen tarafından yürütülmüştür.

Araştırmanın Bulguları: Araştırmada, belirlenen kriterler çerçevesinde meta-analize dâhil edilen araştırmalardaki verilerin rastgele ve sabit etkiler modellerine göre etki büyüklüğü değerleri hesaplanmıştır. Alan uzmanı olan iki araştırmacı, çalışmalarda kullanılan öğrenme stratejilerindeki farklılığın örneklem hatasının ötesinde eğitim kademesi, disiplin, strateji öğretim tarzı ve strateji türü bağlamında farklılaştığını varsaydıkları için rastgele etkiler modeline karar vermiş ve etki büyüklüğü değeri 1.21 olarak belirlenmiştir. Araştırma kapsamında eğitim kademesi, disiplin, strateji öğretim tarzı ve strateji türüne yönelik alt grup analizleri de yapılmış ve öğrenme stratejileri öğretiminin yalnızca disiplin alanına göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde farklılaştığı belirlenmiştir. Belirlenen etkinin geçerliğine ilişkin yayın yanlılığı olmadığı yapılan analizler ile ortaya konulmuş olup elde edilen etki değerinin geçerli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri: Rastgele etkiler modeline göre hesaplanan 1.21 Cohen d değerinin eta-kare karşılığı .268’dir. Bu değer; 1641 öğreneni kapsayan 28 çalışmadan elde edilen 31 etki büyüklüğüne göre öğrenme stratejilerinin öğrenen başarısı üzerinde % 26.8’lik olumlu bir katma değere sahip olduğunu göstermektedir. Eldeki araştırmada ortak etki değerini belirleme analizlerine ek olarak, bulgulardaki heterojenliğin nereden kaynaklandığını belirlemek amacıyla eğitim düzeyi, disiplin, strateji öğretim tarzı ve strateji türüne göre grup karşılaştırmaları da yapılmıştır. Yapılan analizler neticesinde eğitim kademesinin (ilkokul, ortaokul, lise, üniversite) öğrenme stratejileri öğretiminde anlamlı bir değişim meydana getirmediği sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuç öğrenme stratejileri öğretiminin eğitimin her kademesinde etkili olduğunu göstermekte; öğrenme stratejilerinin küçük yaşlarda öğretilmesinin daha etkili olduğu görüşünde olan araştırmacıların görüşlerini sonraki eğitim yaşantılarında ve öğrenmeyi öğrenmenin küçük yaşlarda kazanılmasında önemli olduğu noktalarında doğrulamaktadır. Öğrenme stratejileri öğretiminin farklı disiplinlerde anlamlı bir değişime neden olup olmadığına ilişkin analizler ise öğrenme stratejileri öğretiminin öğrenci başarısını en fazla müzik eğitimi en az pozitif bilimlerden olan Fen bilimleri alanında olumlu yönde etkilediğini göstermiştir. Araştırma kapsamında disiplin alanlarına yönelik birincil araştırma sayısı Yabancı dilde 9, Fen bilimlerinde 6, Sosyal bilimlerde 10, Türkçe’de 4 ve Müzik’te 2 olarak görülmektedir. Birincil çalışma sayıları arasındaki farkın sonuçları etkileyebileceği, bu nedenle müzik dersindeki başarının en yüksek çıktığı düşünülebilir. Diğer yandan sözel alan olarak sınıflanabilecek Sosyal bilimler, Yabancı dil, Türkçe alanlarında etki büyüklüklerinin de birbirine yakın olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yabancı dil, Sosyal bilimler ve Türkçe alanlarının sözel, Fen bilimleri alanlarının sayısal olduğu düşünüldüğünde öğrenme stratejilerinin sözel alanlarda daha etkili olduğu çıkarımında bulunulabilir. Öğrenme stratejisi öğretiminin alan bağımsız, bütünleştirilmiş veya eklektik olarak gerçekleştirilmesinin öğrenci başarısında anlamlı bir değişim meydana getirmediği sonucuna ulaşılmıştır. Bir başka deyişle farklı tarzlarda öğrenme stratejisi kazandırma yaklaşımları benzer sonuçlar doğurmaktadır. Benzer şekilde çalışmalarda kullanılan öğrenme stratejisi türünün de benzer sonuçlar doğurduğu tespit edilmiştir. Tüm bunlar öğrenme stratejileri öğretiminin gerek derslere entegre edilerek, gerek derslerden bağımsız gerekse her ikisinin bütünleştirildiği şekilde öğretilebileceğini ve herhangi bir strateji türünün veya karmasının kullanılmasının tümünün etkili sonuçlar doğurduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: öğrenme stratejileri, akademik başarı, meta-analiz.

447 Görüldü
2019 Sayı 79

Indexed By

 
#
Tamam