Eurasian Journal of Educational Research

Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
Senol SEZER, Ertug CAN
Okul Mutluluğu: Ölçek Geliştirme ve Uygulama Çalışması
10.14689/ejer.2019.79.8

Problem Durumu: 20. Yüzyıl boyunca eğitim sistemleri, ekonomik kalkınma ve rekabetin artmasına bağlı olarak, öğrencilerin özellikle iş dünyası için üretken bireyler olarak hazırlanmasına odaklanmıştır. 21. Yüzyılda ise eğitim sistemlerinden artan nüfus hareketliliği, yaşam stresi, eşitsizlikler, küresel ısınma ve çevresel kaygıların yanı sıra yaşanan hızlı değişim ile baş edebilecek bireyler yetiştirmesi beklenmektedir. Toplumların mutsuzluk düzeyleri arttıkça okullar, eğitim hizmeti sunmayı amaçlayan kurumlar olmanın yanı sıra öğrencilerin sosyal ve duygusal gelişimlerine ve mutlu bir şekilde öğrenmelerine olanak sağlayan kurumlar olarak yeniden yapılandırmaya gereksinim duymaktadır. Mutluluk sadece eğitimin bir amacı değil, aynı zamanda okul etkililiğinin de bir faktörüdür. Mutluluk, bireyin neşe, sevinç, umut, bedensel ve ruhsal esenlik gibi duyguları olarak tanımlanabilir. Başka bir tanımda mutluluk, yaşamın bir bütün olarak değerlendirmesi, genel olarak yaşamdan alınan memnuniyet, olumsuz duygulardan daha çok olumlu duygulara sahip olma durumudur. Mutluluk, yaşamın anlamını, olumlu duyguları, sorumluluğu, olumlu ilişkileri ve başarıyı içeren çok boyutlu bir yapı olarak da tanımlanır. Yetişkinlerin mutluluğu, sağlık, aile hayatı, sosyal ilişkiler, güvenlik, özgürlük, ahlaki değerler, gelir düzeyi, çalışma koşulları gibi birçok değişkene bağlı iken; çocukların mutluluğu, temel ihtiyaçlarının karşılama düzeyi, sevgi, güven, iletişim, tanınma, okul başarısı, sağlık veya oyun gibi pek çok değişkenle ilişkilendirilmektedir.

Okul mutluluğu, okul amaçları ile öğrencilerin, öğretmenlerin, okul yöneticilerinin kişisel ihtiyaçlarının karşılanması ve diğer çevresel faktörlere bağlı olarak çalışanlar arasındaki uyum sonucunda ortaya çıkan duygusal iyilik hali şeklinde ifade edilir. Öğretmenlerin okul mutluluğu, velilerle ilişkiler, meslektaşların desteği, öz-yeterlik, iş yükü, yeniliklere karşı olumlu tutumlar ve okul müdürünün desteği ile ilişkilendirilmektedir. Mutlu öğretmenler, öğrencilerin öğrenme sürecinde tehdit oluşturmayan bir ortam sağlayarak öğrenciler için kolaylaştırıcı, planlayıcı, öğretici, arabulucu ve açıklayıcı rol oynamaktadır. Öğretmenlik mesleğinin son derece stresli doğası, öğretim programlarının sürekli değişmesi nedeniyle öğretmenlerden yüksek beklentiler, kaynak azlığı ve okula sağlanan desteğin yetersizliği, okulların başarısını azaltmakta ve bunların hepsi öğretmenlerde yüksek strese, düşük iş doyumuna ve umutsuzluğa neden olmaktadır. Bu durum, öğretmenlerin düşük düzeyde okul mutluluğu algılamasına neden olmaktadır.

Araştırmanın Amacı:Bu çalışmanın amacı, öğretmenlerin okul mutluluğu düzeyinin belirlenmesidir. Bu amaçla ‘Okul Mutluluğu Ölçeği’ geliştirilerek, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Ölçek, öğretmenlerin okul mutluluk düzeyini belirlemek amacıyla öğretmenlere uygulanmıştır. Elde edilen verilere dayalı olarak öğretmenlerin okul mutluluğu düzeyi belirlenmeye çalışılmış, okul mutluluğu puanlarının öğretmenlerin cinsiyeti, mesleki kıdemleri, okul türü ve öğretim alanı değişkenleri açısından ne düzeyde farklılaştığı ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Araştırmanın Yöntemi: Öğretmenlerin okul mutluluğu düzeyini öğretmen görüşlerine dayalı olarak belirlemeyi amaçlayan bu araştırma, tarama modelinde tasarlanmıştır. Tarama modeli, bir grubun belirli özelliklerini belirlemek için kullanılmaktadır. Bu çalışmada öğretmenlerin okul mutluluğu düzeyleri belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırmanın ölçek geliştirme sürecinde, 450 öğretmenin görüşüne başvurulmuştur. 430 öğretmen tarafından ölçekteki tüm maddelere tam ve amaçlara uygun olarak verilen yanıtlar üzerinden Açımlayıcı Faktör Analizi gerçekleştirilmiştir. Doğrulayıcı Faktör Analizi için 449 öğretmenin görüşlerine başvurulmuştur. Araştırmanın verileri, araştırmacılar tarafından geliştirilen ‘Okul Mutluluğu Ölçeği’ aracılığı ile elde edilmiştir. Okul Mutluluğu Ölçeği, 26 maddeden oluşmakta ve madde toplam korelasyonları .54 ile .86 arasında değişmektedir. Beş faktörlü bir yapıya sahip olan ölçekte, beş faktör (fiziksel donanım, öğrenme ortamı, işbirliği, etkinlikler, okul yönetimi) toplam varyansın % 65.09'unu açıklamaktadır. Öğretmenlerin okul mutluluğu düzeyini belirlemede, küme örnekleme yöntemi ile belirlenen 484 öğretmenin görüşüne başvurulmuştur. Analiz sürecinde önce verilerin dağılımın normalliği test edilmiştir. Dağılımın normal olduğu belirlendikten sonra verilerin analizinde, betimsel istatistik (ortalama, standart sapma, yüzde), bağımsız t testi ve ANOVA’dan yararlanılmıştır.

Araştırmanın Bulguları: Bulgular, öğretmenlerin genel olarak orta düzeyde okul mutluluğu algıladıklarını göstermektedir. En yüksek puanlar, ‘İşbirliği’ ve ‘Okul Yönetimi’ alt boyutlarındadır. Öğretmenler arasındaki işbirliği ve okul yöneticilerinin desteği, öğretmenlerin okul mutluluğunu arttıran en önemli faktörlerdir. Bulgular, öğretmenlerin ‘Fiziksel Donanım’ ve ‘Etkinlikler’ alt boyutlarında orta düzeyde okul mutluluğu algıladıklarını göstermektedir. Araştırmanın bulguları, okul mutluluk puanlarının cinsiyet ve meslek kıdem değişkenleri açısından istatistiksel olarak farklılık göstermediğini ortaya koymaktadır. ANOVA sonuçları, öğretmenlerin okul mutluluğu düzeylerinin Öğrenme Ortamı alt boyutunda, ilkokullarda görevli öğretmenler lehine istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık gösterdiğini ortaya koymaktadır. Araştırmalardan elde edilen bulgular, sınıf öğretmenlerinin öğrencilerin temel niteliklerini ve yeteneklerini yetiştirme sorumluluğu konusunda olumlu bir yargıya sahip olduklarını ortaya koymaktadır. Bulgulara dayalı olarak, ilkokullarda görevli öğretmenlerin içsel motivasyonlarının ve öğretmenlik mesleğine olan bağlılığının yüksek olduğu söylenebilir. Ayrıca bu sonuçlar, akademik başarıya, eleme ve rekabete dayalı eğitim modelinin, ortaokul ve liselerde öğretmenlerin mutluluk düzeyini azalttığı şeklinde yorumlanabilir. Etkinlikler alt boyutunda, meslek liselerinde görev yapan öğretmenlerin okul mutluluğu puanları ilkokul, ortaokul ve akademik liselerde çalışan öğretmenlerden daha düşüktür. Yeterli sosyal-kültürel etkinlikler ve spor etkinlikleri, okullarda olumlu bir iklim yaratmakta, bu durum öğretmenlerin okul mutluluğunu artırmaktadır. İşbirliği alt temasında, ilkokul öğretmenlerinin okul mutluluğu puanları meslek lisesi ve akademik liselerde görevli öğretmenlerden yüksektir. İşbirlikli okul ortamı, öğretmenlerin yaratıcılığını artırmanın yanı sıra öğretmenlerin öğrencilere rol model olmalarını ve okulda mutlu bir öğrenme ortamı oluşturmalarını sağlar. Ayrıca, Etkinlikler alt boyutunda, meslek dersi öğretmenleri daha düşük düzeyde okul mutluluğu hissetmektedir. Öğretmenlik mesleğinin son derece stresli doğası ve öğretim programlarında sıklıkla gerçekleştirilen değişiklikler, öğretmenlerden yüksek beklentiler, okulların kaynaklarının yetersizliği ve öğretmenlere verilen desteğin yetersiz olması, okulun başarısını azaltmakta ve öğretmenler, yüksek stres ve düşük iş doyumu yaşamaktadır. Sonuç olarak, bu faktörler öğretmenlerin okul mutluluğunun azalmasına neden olmaktadır.

Sonuç ve Öneriler: Sonuçlar, öğretmenlerin Fiziksel Donanım ve Etkinlikler alt boyutlarda orta düzeyde okul mutluluğu algıladıklarını göstermektedir. İşbirliği ve Okul Yönetimi alt boyutlarında ise öğretmenler, yüksek düzeyde okul mutluluğu algılamaktadır. Sınıf öğretmenleri ortaokul, akademik lise ve meslek liselerinde görev yapan öğretmenlerden daha yüksek düzeyde okul mutluluğu algılamaktadır. Meslek dersi öğretmenleri, Etkinlikler alt boyutunda daha düşük düzeyde okul mutluluğu hissetmektedir. Araştırmanın sonuçlarına dayalı olarak, okulların fiziki koşullarının iyileştirilmesinin öğretmenlerin okul mutluluğunu artıracağı öngörülebilir. Öğretmenlerin okul mutluluğunu arttırmak için okul müdürleri, okul toplumu arasındaki işbirliğini geliştirmelidir. Okullarda öğrenme ortamı, öğrencilerin ilgi alanlarına göre yeniden tasarlanmalıdır. Okul müdürleri, öğretmenleri teşvik etmeli ve okulda demokratik ve adil bir yönetim sergilemelidir. Okullarda öğrencilerin daha iyi öğrenmeleri için sosyal ve sportif faaliyetler artırılmalı ve rehberlik hizmetleri geliştirilmelidir. Bu çalışmada, öğretmenlerin okul mutluluğu düzeyleri araştırılmıştır. Öğrenciler, veliler veya okul yöneticilerinin okul mutluluğunu belirlemek amacıyla farklı araştırmacılar tarafından farklı araştırmalar yürütülebilir. Ayrıca farklı yerleşim birimlerinde öğretmenlerin okul mutluluğunu belirlemek için farklı araştırmalar planlanabilir. Okul Mutluluğu Ölçeği, farklı araştırmacılar tarafından veri toplama aracı olarak kullanılarak geçerlik ve güvenirliği test edilebilir.

Anahtar Sözcükler:Mutluluk, okul mutluluğu, öğretmen, ölçek geliştirme, geçerlik, güvenirlik.

388 Görüldü
2019 Sayı 79

Indexed By

 
#
Tamam