Eurasian Journal of Educational Research

Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
Durmus UMMET, Halil EKSI, Ahmet ERDOGAN
Ortaokul Öğrencilerinde Narsisizm ve Aile İlişkilerinin Karar Verme Özellikleri Üzerindeki Yordayıcı Rolü
10.14689/ejer.2019.79.2

Problem Durumu: Ergenliğe giriş sürecinin yaşandığı ortaokul yıllarında birey fiziksel, duygusal, toplumsal vb. birçok değişim ve gelişim evresinden geçer ve çocukluk döneminde başlayan kişilik yapılanması bu evrede belirginleşmeye başlar. Ergenlik dönemi, genç bireyin yaşamının ileriki zamanlarında belirleyici olacak bir takım kararların alındığı da bir yaşam evresidir. Araştırmacılar ergenlik döneminde beklenen gelişim görevlerini sıralarken üst sıralara, kişilik önceliklerini şekillendirme, duygusal bağımsızlığını kazanma, önemli kararlarını kendi başına verme, kendi yaşına özgü bir yaşam felsefesi geliştirme ve geleceği konusunda kendi isteklerine odaklanma gibi özellikleri koymaktadırlar. Karar alma basit bir durum olmayıp birçok değişkenin devreye girdiği karmaşık bir olgu olarak ele alınmaktadır. Her gelişim döneminde olmakla beraber ergenlik döneminde de ailenin ergen üzerindeki etkisi oldukça fazladır. Bir yandan aileler diğer yandan öğretmenler bu çağ çocuğundan bazı eğitsel, kişisel ve mesleki kararlar almasını bekler. Çocuğun bu kararlarını alırken sergilediği davranışlarda aile ilişkilerinin ve yine temelleri ailede atılan narsisistik özelliklerin etkili olduğu düşülmektedir. Aileler çoğunlukla farkında olmadan çocuklarının kişilik gelişimlerinde birçok olumsuzluğa neden olabilmektedirler. Aslında doğru rehberlik çalışmalarıyla aileler bilinçlendirildiğinde çocuklarını daha sağlıklı bir şekilde yetiştirmeleri mümkündür. Bu noktada, etkili okul rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerine büyük görev düşmektedir.

Araştırmanın Amacı: Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinde narsisizm ve aile ilişkilerinin karar verme özellikleri üzerindeki etkisini incelemektir. Ayrıca öğrencilerin karar verme özelliklerinin cinsiyet değişkenine göre farklılaşıp farklılaşmadığı da araştırmada incelenmiştir.

Araştırmanın Yöntemi:Araştırmanın örneklemini İstanbul’daki 5 farklı ortaokulun yedinci ve sekizinci sınıflarında öğrenim gören, 157’si (%52.3) erkek, 143’ü ise (%47.7) kız öğrencilerden oluşan ve yaş ortalaması=13.20 olan toplam 300 kişi oluşturmaktadır. Bu öğrencilerin 158’i (%52.6) yedinci sınıfta, 142’si ise (%47.4) sekizinci sınıfta öğrenim görmektedir. Araştırmada örneklem belirleme yöntemi olarak olasılığa dayalı örneklem türlerinden biri olan tabakalı örnekleme kullanılmıştır. Ortaokullarda yedinci ve sekizinci sınıftaki öğrencilerin lise kararı alma gibi daha fazla karar yaşantısı söz konusu olduğu için beşinci ve altıncı sınıflar çalışma grubuna dahil edilmemiştir. İlişkisel tarama modeline göre yapılandırılan araştırmanın verileri; Kişisel bilgi formu, karar verme özelliklerini belirlemek amacıyla Ergenlerde karar verme ölçeği, narsisizm özelliklerini ortaya koymak için Çocuklar için narsisizm ölçeği ve aile ilişkilerini belirlemek amacıyla Çocuklar için aile ilişkileri ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Verilerin istatistiksel analizlere uygunluğunu belirlemek için bir dizi hesaplamalar yapıldıktan sonra amaca göre parametrik ve non-parametrik analizler yapılmıştır. Bu noktada öncelikle değişkenler arasındaki ilişkileri görebilmek amacıyla Pearson Korelasyon Analizi kullanılmıştır. Ardından öğrencilerin narsisizm özellikleri ile aile içi destekleyici ve aile içi engelleyici ilişkilerinin karar verme özelliklerinin alt boyutlarını yordayıp yormadığını görebilmek için Çoklu Regresyon Analizi kullanılmıştır. Burada aile içi içi destekleyici ve engelleyici ilişkiler birbirinin tersi olan iki ayrı değişken olduğundan narsisizm ile birlikte ayrı ayrı analize tabi tutulmuşlardır. Ayrıca karar verme ölçeğinden, ölçeğin yapısı gereği tek bir toplam puan alınamadığı için karar vermenin alt boyutları ayrı ayrı bağımlı değişken olarak ele alınmış ve analizler buna göre yapılmıştır. Son olarak karar verme özelliklerinin öğrencilerin cinsiyetlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek için Bağımsız Grup t Testi kullanılmıştır.

Bulgular:Yapılan istatistiksel analizlere göre; öğrencilerin karar vermede öz saygı özelliklerinde hem narsistik özelliklerinin hem de ailelerindeki engelleyici ilişkilerin anlamlı düzeyde yordayıcı etkisinin olduğu belirlenmiştir. Yapılan analizler karar vermenin alt boyutlarından biri olan öğrencilerin ihtiyatlı seçicilik özelliklerinde, narsistik özelliklerinin anlamlı bir yordayıcı olduğunu ancak ailelerindeki engelleyici ilişkilerin anlamlı bir yordayıcı olmadığını göstermiştir. Yapılan analizler karar vermenin bir diğer alt boyutu olan umursamazlık özelliğinde, öğrencilerin hem narsistik özelliklerinin hem de ailelerindeki engelleyici ilişkilerin anlamlı yordayıcılar olduğunu göstermektedir. Diğer yandan analizlere bakıldığında, karar vermede panik özelliğinde öğrencilerin narsistik özellikleri anlamlı bir yordayıcı olarak bulunmazken ailelerindeki engelleyici ilişkilerin anlamlı bir yordayıcı olduğu belirlenmiştir. Son olarak karar vermede sorumluluktan kaçma özelliğinde öğrencilerin narsistik özelliklerinin anlamlı bir yordayıcı olmadığı ancak ailelerindeki engelleyici ilişkilerin anlamlı bir yordayıcı olduğu görülmüştür. Diğer yandan öğrencilerin karar vermede öz saygı özelliklerinde hem narsistik özelliklerinin hem de ailelerindeki destekleyici ilişkilerin anlamlı düzeyde yordayıcı etkisinin olduğu belirlenmiştir. Yapılan analizler karar vermenin alt boyutlarından biri olan öğrencilerin ihtiyatlı seçicilik özelliklerinde, hem narsistik özelliklerinin hem de ailelerindeki destekleyici ilişkilerin anlamlı yordayıcılar olduğunu göstermiştir. Yapılan analizler karar vermenin bir diğer alt boyutu olan umursamazlık özelliğinde, öğrencilerin hem narsistik özelliklerinin hem de ailelerindeki destekleyici ilişkilerin anlamlı yordayıcılar olduğunu göstermektedir. Yine analizlere bakıldığında, karar vermede panik özelliğinde öğrencilerin hem narsistik özelliklerinin hem de ailelerindeki destekleyici ilişkilerin anlamlı yordayıcılar olduğu belirlenmiştir. Son olarak karar vermede sorumluluktan kaçma özelliğinde öğrencilerin narsistik özelliklerinin anlamlı bir yordayıcı olmadığı ancak ailelerindeki destekleyici ilişkilerin anlamlı bir yordayıcı olduğu görülmüştür. Cinsiyet değişkenine dair bulgulara bakıldığında ise, kızların karar vermede öz saygı puanlarının erkeklerinkinden anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu belirlenmiştir.

Sonuç ve Öneriler:Araştırma bulguları, öğrencilerin hem narsisistik özelliklerinin hem de aile ilişkilerinin karar verme davranışlarında etkili değişkenler olduğunu göstermiştir. Ayrıca öğrencilerin cinsiyetlerine göre karar verme davranışlarında farklılaşmalar olduğu belirlenmiştir. Açıkça bilinmektedir ki, ailenin çocuk yetiştirmedeki tutumları çocukların kişilik özelliklerini ve davranışlarını etkileyen en önemli değişkenlerden biridir. Bu araştırma bulguları da bilinen bu gerçeği doğrular niteliktedir. Bu çerçevede, ailelerin bu süreç hakkında daha fazla eğitilmesi ve bilgilendirilmelerinin önem arz ettiği açıktır. Diğer yandan, çocukların karar verme davranışlarında narsistik özelliklerinin de etkili bir değişken olduğu görülmüştür. Alan yazını yine narsistik özelliklerin kazanılmasında ailenin önemine sıklıkla vurgu yaptığı için, ailelerle yürütülecek olan çalışmaların önemi tekrar karşımıza çıkmaktadır. Diğer araştırmalar için; bu araştırma İstanbul’daki ortaokul öğrencileri ile yürütülmüştür. Bireyin içinde yaşadığı sosyal çevre onun davranışları üzerinde etkili bir değişkendir. Bu yüzden farklı bölgelerde yaşayan ergenler ile yürütülecek diğer çalışmalar konunun daha anlaşılır olmasına yardımcı olacaktır. Ayrıca nicel araştırma yöntemi ile yürütülen bu araştırmanın bulgularını, konunun nedenlerini daha derin bir şekilde ortaya koyabilecek nitel araştırmalarla desteklemenin önemli olduğu düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Karar verme, narsisizm, aile ilişkileri, ergenlik, kişilik.

 

576 Görüldü
2019 Sayı 79

Indexed By

 
#
Tamam