Eurasian Journal of Educational Research

Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
Melike AKBIYIK, Murat SENTURK
Akademik Yetkinlik Araçları Değerlendirme Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması
10.14689/ejer.2019.80.11

Problem Durumu:Ülkelerin eğitim sistemlerinin kalitelerinin bir göstergesi ve eğitim politikalarında değişim ihtiyacının belirleyicileri olmaları sebebiyle öğrencilerin akademik başarılarını ve akademik performanslarını etkileyen faktörler incelenmelidir. Akademik yetkinlik (academic competencies) hem bir öğrencinin performansını hem de bu performansı değerlendirmek üzere kullanılan standartları işaret ederken; akademik yetkinlik akademik başarı için gerekli olan ve öğrencinin beceri, tutum ve davranışlarını içeren çok boyutlu bir yapıdır. Akademik yetkinlik, “akademik bilgi ve beceri” (yani temel akademik ve(ya) uygulamalı bilişsel bilgi ve beceriler) ile “akademik yetkinlik araçları” (yani bu bilgi ve beceriyi edinmesine katkı sağlayacak tutum ve davranışlar) şeklinde iki temel bileşenden oluşmaktadır. Yetkinlik temelli sistem ilk defa 1970’lerde ABD’de iş performansını ölçmeye yönelik uygulamaların mevcut ekonomik çerçevede başarısız olması sebebiyle ortaya çıkarken; 1990’larda, önce Lisbon ardından Bologna süreçleri ile Avrupa’da yükseköğretimde yeterlilik konusunda önemli adımlar atılmıştır. 2008’de ise Avrupa Yaşam Boyu Öğrenme Yeterlilikler Çerçevesi (European Qualifications Framework for Lifelong Learning_EQF) oluşturulmuştur. Türkiye’de dahil olmak üzere 39 ülke, kendi ulusal yeterlilik çerçevelerini EQF’i temel alarak, farklı eğitim kademelerine göre belirlemiştir. Türkiye Yükseköğretim Yeterlilikler Çerçevesi (TYYÇ) ile öğrencilerin herhangi bir programdan mezun olana kadar kazanmaları gereken bilgi (knowledge), beceri (skills) ve yetkinlikler (responsibility & autonomy) oluşturulur. EQF’te sorumluluk ve özerklik olarak adlandırılan bu başlık Türkiye’de yetkinlik şeklinde kullanılmaktadır. Ölçek geliştirme sürecinde, TYYÇ’de yer alan bilgi ve beceri alt başlıkları yerine sadece “yetkinlikler” alt başlığı ve altında yer alan ifadeler/maddeler dahil edilmiştir. Bunun sebebi hem bilgi ve becerilerin alan ve program temelli olması ve genellenebilirliğinin düşük olması hem de yetkinlikler altındaki tutum ve davranışların üniversite ve istihdam ilişkisini güçlendirmesi, bu yetkinliklerin özellikle 21. yüzyıl becerileri ile temelden ilişkili olmasıdır. Ölçeği isimlendirirken akademik yetkinlikler yerine “akademik yetkinlik araçları” ifadesini kullanmayı tercih edilmesindeki sebep ise ölçekte yer alan maddelerin uluslararası literatürdeki yetkinlik (competencies) kavramının  akademik bilgi ve beceri ile birlikte tamamlayıcısı olan akademik yetkinlik araçları (enablers) kavramına karşılık gelmesidir.
Araştırmanın Amacı: Bu araştırmanın amacı, üniversite öğrencilerinin yükseköğretimde kazandırılması ya da geliştirilmesi hedeflenen akademik yetkinlik araçlarını ne düzeyde kazandıkları ya da geliştirdiklerine yönelik algılarını ölçen bir ölçek geliştirmektir.
Araştırmanın Yöntemi:Araştırmanın evrenini 2015-2016 yılında İstanbul Üniversitesi’nde dört yıllık fakültelerde (tıp fakülteleri de dahil edilmiştir) öğrenim gören Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı lisans öğrencileri oluşturmaktadır. %99 güven seviyesi, %2 hata payı dikkate alınarak yapılan hesaplamada asgari örneklem sayısı 3914 olarak hesaplanmıştır. Uygulama sonucunda, en yaşlı öğrencinin 1960 ve en genç öğrencinin 2000 doğumlu olduğu ve  ortalama yaşın 22 bulunduğu 5208 öğrenciden oluşmaktadır. Öğrencilerin 2742’sinin (%52,65) kadın, 2405’inin (%46,18) erkek olduğu görülmektedir. Türkiye Yükseköğretim Kurumunun EQF temelinde geliştirdiği ulusal yeterlilikler çerçevesinde belirlediği ve öğrencilerin lisans eğitimleri sürecinde geliştirmesini beklediği yetkinlikleri ölçmede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir veri toplama aracının geliştirilmesi amacıyla hazırlanmış olan Akademik Yetkinlik Araçları Değerlendirme Ölçeği (AYADÖ) 20 maddeden oluşmaktadır. “1=Hiç” ve “5= Her Fırsatta” şeklinde puanlanmaktadır. Ters puanlanan bir madde yer almamaktadır. Ölçekten toplam bir skor elde edilmekte, bu skor öğrencinin üniversitesinden akademik yetkinlik araçlarını ne düzeyde kazandığını/edindiğini düşündüğünü göstermektedir.

Araştırmanın Bulguları: Yapılan açımlayıcı faktör analizi sonucunda ölçekte yer alan maddeler; Öğrenme Yetkinliği, İletişim ve Sosyal Yetkinlik ve Ödev ve Sorumluluk Yetkinliği başlıkları altında üç faktöre yüklenmiştir. Bu üç faktör toplam varyansın %51’ni açıklamaktadır. Varimax rotasyon sonucunda maddelerin faktör yükleri 0.44 - 0.82 arasında değişmektedir. Ölçeğin bütünü için Cronbach Alpha değeri 0.90’dır. Alt başlıkların Cronbach Alpha değerinin 0.80 üzerinde olması hem ölçeğin bütün olarak hem de alt boyutların kendi içinde tutarlı olduğunu göstermektedir. Faktör bazında ayırt edicilik analizinde tüm gruplar için farklılıkların istatistiksel olduğu (p<.001) görülmüştür. Madde toplam korelasyon katsayıları 0.44-0.70 arasında; madde kalan korelasyon katsayıları 0.43-0.65 arasındadır. Faktörler arası ilişkileri belirlemek üzere yapılan korelasyon analizi sonucunda tüm faktörler kendi arasında ve tüm faktörlerle toplam puan arasında pozitif yönde p<.001 düzeyinde anlamlı bir ilişki olduğu bulunmuştur. Bu sonuç da ölçekteki tüm faktörlerin aynı yapı içinde olduklarını kanıtlamaktadır. Ölçek ve alt ölçek puanlarının cinsiyet ve fakülte bazında karşılaştırmalı analizleri de yapılmıştır. AYADÖ puanları cinsiyet değişkenine göre anlamlı bir fark göstermiştir (t=7,49; p<,001). Söz konusu farklılık kadınların lehinedir (kadın=62,74; erkek=59,43). Öğrenme yetkinliği alt ölçeği (t=6,58; p<,001) ile ödev ve sorumluluk yetkinliği alt ölçeği (t=13,44; p<,001) puanlarının da cinsiyete göre anlamlı şekilde farklılaştığı görülmüştür. Söz konusu farklılık öğrenme yetkinliği alt ölçeği (kadın=28,13; erkek=26,86) için de, ödev ve sorumluluk yetkinliği alt ölçeği  (kadın=13,53; (erkek=11,87) için de kadınların lehinedir. Ancak iletişim ve sosyal yetkinlik alt ölçeği puanlarının cinsiyete göre istatiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermemiştir (t=1,62; p>,05). Fakültelere göre Akademik Yetkinlik Araçları Değerlendirme Ölçeği puanları dikkate alındığında fakülte farkı gözetmeksizin örneklemdeki öğrencilerin akademik yeterlilikler ölçeğine ilişkin aritmetik ortalamaları () 61,17 (ss=15,92) olarak elde edilmiştir. AYADÖ puanları fakülte değişkenine göre anlamlı fark göstermiştir (F=42,82; p<,001); en yüksek ortalama Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi, en düşük ortalamaya Hukuk Fakültesi öğrencilerinindir. Fakültelere göre de alt ölçekler yine ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Öğrenme yetkinliği (F=16,68; p<,001), iletişim ve sosyal yetkinlikler (F=43,58; p<,001) ve ödev ve sorumluluklar yetkinliği (F=66,61; p<,001) alt ölçekleri puanları için fakültelerin aritmetik ortalamaları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır.
Araştırmanın Sonuç ve Önerileri: Ölçeğe ilişkin verilen istatistiksel skorlar ile cinsiyet ve özellikle fakültelere yönelik karşılaştırmalı analizler, ölçeğin TYYÇ’ne bağlı olarak lisans düzeyinde eğitim veren yükseköğretim kurumları tarafından, bu kurumların öğrencilere kazandırmakla (ya da öğrencilerde hali hazırda var olan bu beceri, tutum ve davranışlarını geliştirmekle) sorumlu oldukları temel akademik yetkinlik araçlarını öğrenciye ne düzeyde kazandırdıklarını anlamak, yine bu kurumların akademik başarıyı destekleyen araçları kazandırma sürecindeki zayıf ve güçlü yanlarını belirlemek ve akademi-istihdam ilişkisindeki halkaları işlevsel olarak oluşturmak/yeniden yapılandırmak amacıyla kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: Akademik yetkinlik, akademik yeterlilik, yükseköğretimde yeterlilikler, üniversite, kalite.



1041 Görüldü
2019 Sayı 80

Indexed By

 
#
Tamam