Eurasian Journal of Educational Research

Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
Jimmy de la TORRE, Lokman AKBAY
GDINA R Paketi Kullanarak Bilişsel Tanı Modelleri Uygulaması
10.14689/ejer.2019.80.9

Formatif değerlendirme için hazırlanmış olan ölçme araçları, amaçlı bir şekilde tasarlandığında, tanılayıcı bilgi toplamamıza imkân sağlarlar. Bu tür bilgilere dayanarak yapılan çıkarımlar eğitimcilerin telafi edici eylemler gerçekleştirmelerini sağlar. Son zamanlarda geliştirilen formatif değerlendirme yöntemleri öğrencilere ve öğretmenlere öğrencilerin hangi bilgi ve beceri parçacıklarına (bilişsel niteliklere) sahip oldukları ya da olmadıklarıyla ilgili ayrıntılı geri bildirim sağlayabilmektedir. Bu geribildirimlerin öğretimi ve öğrenmeyi optimize etmek amacıyla kullanılması beklenmektedir. Formatif ölçme ve değerlendirmelerin sonuçlarından tanısal bilgi edinebilmek için iyi tasarlanmış sınavların uygulanmasının yanı sıra çeşitli bilişsel tanı modellerinin kullanımına da ihtiyaç vardır. Ancak, bu modellerin alan yazına yeni kazandırılmış olması ve eğitimcilerin henüz yeterince aşina olmamaları nedeniyle, bilişsel tanı modellemelerinin (BTM) parametre kestirimlerinin ve diğer ilgili analizlerin uygulamaları yeterince yaygınlaşmamıştır.
Bu makalenin amacı BTM’ye aşina olmayan eğitimci ve araştırmacılara BTM’nin temel prensiplerini tanıtmak ve ücretsiz bir yazılım olan GDINA R paketi kullanılarak yapılabilecek çeşitli BTM uygulamalarını yeterince detaylı olarak göstermektir. BTM analizleri yapan bazı yazılım programlarının mevcut olmasına rağmen, alanla ilgili en kapsamlı paketlerden biri olan GDINA R paketinin kullanımının sağlayacağı avantajlar arasında şunlar sayılabilir: (1) Birçok bilişsel tanı modelinin kestiriminin R ile mümkün olması; (2) Diğer birçok yazılım programlarının tek tip modelin kestirimine imkan veriyor olması; (3) Diğer programların çoğunun ticari olması veya ancak yazarın kendisiyle irtibat kurularak temin edilebilir olması; ve (4) Sözdizimi (sintaks) hazırlamanın bazı programlarda oldukça zahmet verici olması.
Bu makalede öncelikle BTM analizinin girdi ve çıktıları da dahil olmak üzere BTM terminolojisi tartışılmakta, sonrasında GDINA model yapısı tanıtılmakta ve GDINA R paketi sunulmaktadır. Sonrasında ise nümerik bir örnek veri setinden yola çıkılarak, GDINA R paketi ve bu paketin sunduğu grafiksel kullanıcı ara yüzü (GUI: graphical user interface) kullanılarak yapılabilecek analiz türleri adım adım takip edilebilecek şekilde sunulmuştur. Ayrıca gerekli görülen noktalarda yapılan iş ve işlemlerin teorik bilgisine ve elde edilen sonuçların yorumlanmasına dair bilgiler verilmiştir. İlerleyen bölümlerde, GUI ile yapılamayan ancak GDINA paketinin sunduğu ve R kullanımına aşina olan kullanıcıların sözdizimi yazarak yapabilecekleri ilave analizlere ve paketin ek özelliklerine yer verilmiştir. Makalenin son bölümünde ise bazı hatırlatma ve tespitler yapılmıştır. G-DINA modeli ve GDINA paketi Genel ya da kısıtlanmış olarak birçok bilişsel tanı modelinin ayrımları öğrencinin maddeleri cevaplama sürecinde bilişsel niteliklerin (ölçülen bilgi ya da becerilerin) etkileşimlerine bağlı olarak yapılır. G-DINA gibi genel modellerde bütün ana etkiler ve etkileşim etkileri madde tepki fonksiyonuna katkıda bulunur. Bu tür genel modellerin parametrelerinde yapılacak kısıtlamalarla daha kısıtlı ya da daha sade modeller elde edilebilir. Bunun yanı sıra, genel modellerde birden farklı link fonksiyonlarının kullanımı da söz konusudur. Örneğin, G-DINA model identity, logit ve log linkleriyle farklı isimlerle sunulabilir, ancak farklı linklerle ortaya konulan genel modeller özdeş model-veri uyumuna sahiptirler.
GDINA paketi GUI aracılığıyla farklı linkler altında oluşturulabilecek olan GDINA, logit GDINA, log GDINA’nın yanı sıra, bu genel modellerde ortaya koyulacak kısıtlamalarla oluşturulabilen DINA, DINO, ACDM, LLM, ve RRUM modellerinin kestirimine imkan verir. Ayrıca, GUI aracılığıyla olmasa da, R kullanımına aşina olan ve sözdizimi yazabilen kullanıcılar GDINA R paketini kullanarak farklı stratejilerin kullanımı durumunu göz önünde bulunduran MS-DINA ve G-DINA’nın farklı uzantılarından oluşan modellerin (ör. sınıflama ve sıralama ölçekleriyle elde edilen veriler için sequential G-DINA ve kısmi puanlamalı nitelikleri için polytomous G-DINA) kestirimini yapabilirler. GDINA'yı kullanarak, testi alanların nitelikleri kazanmış ya da kazanamamış olma durumlarıyla ilgili tanılayıcı bilgi; belirli bir niteliğin kazandırılma oranı; ve belirli bir profile sahip olan kişilerin oranı ile ilgili bilgiler elde edilebilir. Bunların dışında, temel CDM analizlerinin yanı sıra, madde ve nitelikler arasındaki etkileşimi en iyi açıklayan BTM’nin kullanılabilmesi adına GDINA paketi araştırmacıların test- ve madde-düzeyinde model seçimi yapabilmelerine imkan tanır. GDINA paketi aynı zamanda madde-nitelik eşleştirme matrisinde yapılabilecek muhtemel yanlışları ortaya çıkarmaya yardımcı olmak adına ampirik olarak Q-matrisin uygunluğunun doğrulamasını sağlayan metotların kullanılmasına imkan sağlar. Son olarak, bu paket, çeşitli kolay ve kullanışlı grafikler ortaya koyar. Bu grafikler elde edilen analiz sonuçlarında önemli noktaların vurgulanmasına ve elde edilen istatistik ve parametrelerin kolaylıkla karşılaştırılmasına olanak sağlar.

Anahtar sözcükler: Bilişsel tanı modelleri, GDINA, R paketi, BTM uygulamaları

434 Görüldü
2019 Sayı 80

Indexed By

 
#
Tamam