Eurasian Journal of Educational Research

Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
Esme HACIEMINOGLU
İlköğretim Öğrencilerinin Fen Bilimine Yönelik Tutumlarına İlişkin Öğrenci ve Okul Düzeyi Değişkenleri
10.14689/ejer.2019.80.4

Problem Durumu: Literatürde, öğrencilerin tutumları konusunda çok sayıda nicel çalışmalar vardır ve çalışmaların sonuçları, öğrencilerin önemli ve artan oranda fen bilimleri ile ilgilenmediğini ve fen bilimlerine yönelik negatif tutuma sahip olduğunu ortaya koymuştur. Pek çok öğrencinin, bilimsel araştırmaya devam etmelerini engelleyen, fen bilime karşı olumsuz duygu ve tutumları vardır. Eğitim ile ilgili araştırma verilerinde genellikle iç içe gruplanmış bir yapı vardır. Her öğrenci bazı okullarda veya sınıflarda gruplanmış olabilir. Bunun yanı sıra, bu okullar ya da sınıflar, il, bölge ya da ülke gibi başka herhangi bir lokasyonda gruplanmış olabilir. Bu hiyerarşik (aşamalı) veriler geleneksel doğrusal modelle analiz edilirse, özellikle gözlemin bağımsızlığı gibi temel varsayımların bir kısmı ihlal edilir. Veri aşamalı doğrusal modelleme yöntemi (HLM) kullanılarak analiz edildiğinde her grup kendi alt modelleri ile temsil edilmektedir. Bu alt modeller aynı seviyedeki değişkenler arasındaki ilişkilerle beraber, bu seviyedeki değişkenlerin diğer seviyedekilere olan etkisini de ortaya koymaktadır. Bu nedenle HLM, araştırmacılar için hiyerarşik yapıya sahip verilerdeki ilişkileri tanımlamak için daha güvenilir bir istatistiksel tekniktir. Öğrencilerin hem okul hem de öğrenci düzeyindeki özelliklerini göz önünde bulundurarak fen bilimine yönelik tutumlarını yordayan faktörler ile ilgili sınırlı sayıda çalışmalar bulunmaktadır.
Araştırmanın Amacı: Bu çalışmanın amacı öğrencilerin fen bilimlerine yönelik tutumlarını yordayan okul ve öğrenci düzeyindeki faktörleri belirlemektir.
Araştırmanın Yöntemi: Bu çalışmanın deseni temel olarak kesitsel ve korelasyonel bir araştırmadır. Bu çalışmada uygun örnekleme yöntemi kullanılmış ve bu çalışmanın örneklemini Türkiye'nin farklı okul ve şehirlerindeki 2975 ilköğretim öğrencisi oluşturmuştur. Veri toplama araçları olarak fen bilimleri ile ilgili tutum ölçeği, öğrenme yaklaşımı ölçeği, başarı motivasyon ölçeği, ve okul özellikleri anketi kullanılmıştır. Veri analizinde aşamalı doğrusal modelleme(HLM) kullanılmıştır.
Araştırmanın Bulguları: Bu çalışma, öğrencilerin fen bilimlerine yönelik tutumları ve ilgili yordayıcı değişkenler hakkında genel bir bakış sunmaktadır. Aşamalı doğrusal modelleme sonuçları farklı okullardaki öğrencilerin fen bilimlerine yönelik tutumları anlamlı düzeyde farklılıklar gösterdiğini ortaya koymuştur. Öğrencilerin tutumları bakımından okullar arasında olan bu farkın okulla ilgili faktörler, sınıfla ilgili faktörler, öğretmenle ilgili faktörler, öğrencilerle ilgili faktörler gibi bir çok yordayıcısı olabilir. Bu çalışmada okul ve öğrenci düzeyindeki faktörler incelenmiş ve sonuçlar tartışılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın sonuçları okul özellikleri ile ilgili değişkenler açısından incelendiğinde kadın fen öğretmenlerinin oranı, fen sınıfları arasında beceri gruplaması, okulun fiziki altyapısının kalitesinin modele anlamlı bir katkısı olmamakla birlikte, okulun eğitim kaynaklarının kalitesi, öğrencilerin fen bilimine yönelik tutumlarına anlamlı bir katkıda bulunmuştur.Bu çalışmada okuldaki eğitim kaynaklarının kalitesi olarak, öğretim materyalleri, fen laboratuar ekipmanı ve materyalleri, eğitim amaçlı bilgisayarlar, kütüphane materyalleri, görsel-işitsel kaynaklar ele alınmıştır. Çalışmanın sonuçları okulların eğitsel kaynakları ne kadar yeterli ise, öğrencilerin fen bilimine yönelik tutumlarının o kadar olumlu olduğunu göstermektedir.Öğrencilerin tutumları ailelerin sosyoekonomik durumu ve eğitim düzeyi, açısından değerlendirildiğinde ailelerin sosyoekonomik durumu ve ailelerin eğitim düzeyi, öğrencilerin fen bilimime yönelik tutumlarına anlamlı ölçüde katkıda bulunmamıştır. Çalışmanın sonuçları öğrenci özellikleri ile ilgili değişkenler bakımından incelendiğinde ise cinsiyetin modele anlamlı bir katkısının olmadığı, sınıf düzeyi ve fen başarısının ise öğrencilerin fen bilimlerine yönelik tutumlarına anlamlı düzeyde katkı sağladığı belirlenmiştir. Fen başarısı öğrencilerin fen bilimlerine yönelik tutumlarına pozitif düzeyde anlamlı katkı sağlarken, sınıf düzeyi değişkeni öğrencilerin fen bilimlerine yönelik tutumlarına negatif duzeyde anlamlı katkı sağlamıştır. Yani öğrenci başarısı arttıkça öğrenciler fen bilimlerine yönelik daha olumlu tutum sergilerken, sınıf düzeyi arttıkça öğrenciler fen bilimlerine yönelik negatif tutum göstermektedirler. Bunun yanısıra öğrenci duyguları ve okul dışı faaliyetlerle ilgili faktörler göz önünde bulundurulduğunda öğrencilerin fen bilimleri ile ilgili makaleler veya kitaplar okuyup okumadıkları, fen bilimleri ile ilgili internet sitelerinden yararlanıp yararlanmadıkları, fen bilimleri ile ilgili fikirlerini aileleri ile paylaşıp paylaşmadıkları.gibi değişkenler öğrencilerin fen bilimlerine karşı tutumlarına olumlu katkılar sağlanmıştır. Öğrencilerin öğrenme ve motivasyonla ilgili özellikleri incelendiğinde bu değişkenlerden, öz-yeterlik ve anlamlı öğrenme yaklaşımı öğrencilerin fen bilimlerine karşı tutumlarına olumlu düzeyde katkı sağlarken, ezbere öğrenme yaklaşımı ise öğrencilerin fen bilimlerine karşı tutumlarını negatif düzeyde yordamıştır.
Sonuç ve Öneriler
İlişkisel çalışmalarda daha güvenilir sonuçlar elde etmek için hiyerarşik yapıda veriler kullanıldığında HLM gibi gözlemlerin bağımsızlığı varsayımını ihlal etmeyen teknikler kullanılmalıdır. Bu çalışmadada görüldüğü gibi farklı okullar sınıflar ve öğretmenler ile ilgili farklı özellikler öğrencilerin fen bilimlerine yönelik tutumunu farklı şekillerde etkileyebilir. Bu çalışmada öğrencilerin fen bilimlerine yönelik tutumları okullar arasında farklılık göstermektedir. Okul ve öğrenci özellikleri ile ilgili değişkenler öğrencilerin fen bilimlerine yönelik tutumlarını farklı düzeylerde yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışmanın sonuçları göstermektedirki, öğrencilerin ailelerinin sosyoekonomik düzeyi ve eğitim düzeyinden bağımsız olarak okulların eğitim kaynaklarının kalitesi ne kadar gelişmiş olursa öğrenciler fen bilimlerine yönelik o kadar olumlu tutum geliştirmektedirler. Ailenin sosyoekonomik durumu çok iyi olmasa bile okullar öğretim materyalleri (ör. Ders kitapları), fen laboratuar ekipmanı ve materyalleri, eğitim amaçlı bilgisayarlar, kütüphane materyalleri, görsel-işitsel kaynaklarını arttırırlarsa ve geliştirirlerse, yani zengin ve aktif bir öğrenme ortamı oluştururlarsa öğrenciler fen bilimlerine yönelik olumlu tutum geliştirebilirler. Öğretmenler öğrencileri bilgisayar labaratuvarlarında fen bilimleri ile ilgili internet sitelerinden yararlanarak araştırmalarını yapabilmeleri konusunda cesaretlendirmeliler ve onlara araştırma yapmaya yönlendirecek projeler vermelidirler. Öğretmenler öğrencilerin kendilerinin yaptıkları araştırmalara ve projelere değer vererek onların özgüvenlerini arttırmalılar. Öğrencilerin sınıf seviyesi yükseldikçe fen e yönelik olumsuz tutuma sahip olmaktadırlar. Öğrenciler çoktan seçmeli soru tipinde olan liselere giris sınavlarına çalışırken bilgileri ezberleme yolunu tercih etmektedirler, bu da fen e yönelik tutumu olumsuz bir şekilde etkilemektedir. Fen Bilimleri programımız araştırma sorgulama temelli öğretimi temel almaktadır. Bu nedenle öğretmenlerimiz öğrenciyi anlamlı öğrenmeye sevk eden, ezbere öğrenme den uzaklaştıracak şekilde öğretim tasarlamaya özen göstermeli, ve çoktan seçmeli sınavlardan ziyade performans değerlendirmeyi temel alan ölçme değerlendirme yöntemlerini tercih etmelidirler. Öğretmen hem sınavlarda hemde öğretim sürecindeki sorularında bilgiyi bilmek yerine bilgiyi nasıl kullanacağını bileceği mantıksal düşünme yeteneğini geliştirecek şekilde sorular sormalıki hem öğrenci anlamlı öğrenmeyi tercih etsin, hemde ezberleyerek öğrenmekten uzaklaşsın. Öğrencilerin fen bilimlerine yönelik tutumlarını inceleyen çok sayıda nicel araştırma mevcuttur, öğrencilerin feni sevmelerinin veya sevmemelerinin nedenlerini daha detaylı inceleyebilmek için bu konuda nitel araştırmalar da yapılmalıdır.

478 Görüldü
2019 Sayı 80

Indexed By

 
#
Tamam