Eurasian Journal of Educational Research

Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
Gul KURUM, Sakir CINKIR
Eğitimde Değerlendirmeye Özgün Bir Bakış: Okul Gelişimini Destekleyen Bir Okul Öz-Değerlendirme Modeli
10.14689/ejer.2019.83.12

Problem Durumu: Eğitimin niteliği, amaçlara ulaşma düzeyi ile belirlenmektedir. Bu amaçlara ulaşmak için eğitime ciddi kaynaklar ayrılmaktadır. Kaynakların etkili şekilde kullanılıp kullanılmadığı eğitim çıktılarının nitelik düzeyiyle belirlenebilir. Bu durumun ise okullarda sunulan eğitim-öğretim etkinliklerinin denetlenip değerlendirilmesi ile mümkün olduğu söylenebilir. Ancak eğitimde dış değerlendirmenin yetersiz kalması farklı denetim ve değerlendirme modellerinin geliştirilmesini sağlamıştır. Bu bağlamda okul öz-değerlendirme de bu arayışın bir ürünü olarak okulların paydaşlarıyla birlikte kendilerini tanımasını ve bilmesini sağlayıp dış değerlendirmeyi tamamlayan bir iç değerlendirme uygulaması olarak ele alınabilir. Öz-değerlendirme kapsamlı bir süreçtir. Bu süreçte MacBeath (2006, 62-65-111) öz-değerlendirme için amaç, hitap edilen kitle, çerçeve, ölçüt, süreç, araçlar ve ürün olmak üzere yedi faktör belirlemiştir. Öz-değerlendirme, okulların kendi hikâyelerini yazma süreci olduğu için okullar sadece ulusal ya da uluslararası test sonuçları gibi kolaylıkla erişilebilen standartları ölçüt olarak almak yerine okul paydaşları tarafından anlamlı bulunan ve değer verilen ölçütler geliştirip, onları temel alabilir. Dünyada eğitimde hesapverebilirlik, okul geliştirme ve iyileştirme, etkili okul gibi uygulamalar Türk Eğitim Sistemini de etkilemektedir. Bu gelişmeler ışığında Türkiye’de öz-değerlendirme ilköğretim, mesleki ortaöğretim ve yükseköğretim düzeyinde uygulanmaya başlanmıştır. İlköğretim düzeyinde MEB Temel Eğitim Genel Müdürlüğü, 05.11.2009 tarihli 2009/83 sayılı genelge ile “İlköğretim Kurumları Standartlarını (İKS)” yayınlamıştır (MEB, 2010). Türkiye’de okul öz-değerlendirme İKS bağlamında merkezden yürütülen zorunlu bir süreçtir. Türkiye’de öz-değerlendirmeye bir geçiş olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda okullarda kullanımı kolay, geçerli ve güvenilir araçlara sahip, paydaş katılımının belirgin rol ve görevlerle açıklandığı ve uygulamacılara esneklik tanıyan bir okul öz-değerlendirme modeline ihtiyaç duyulmaktadır. Bu bağlamda araştırmanın problemini, okul gelişimini destekleyen bir okul öz-değerlendirme modelinin nasıl olması, bu süreçte kimlerin yer alması, kapsamının neler olması ve veri toplama sürecinin nasıl olması gerektiği oluşturmaktadır.

Amaç: Bu araştırmanın genel amacı kamu ortaokulları için okul gelişimini destekleyen bir okul öz-değerlendirme modeli geliştirmektir. Çalışmada öğretim üyelerinin görüşlerine ve mevcut alan yazına göre okul gelişimini destekleyen bir okul öz-değerlendirme modelinin paydaşları, alanları, aşamaları ve veri toplama süreci belirlenmeye çalışılmıştır.

Yöntem: Bu araştırma hem nicel hem de nitel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanıldığı karma araştırma yöntemi (Teddlie ve Tashakkori, 2010, 11) ile gerçekleştirilmiştir. Ayrıca bu araştırmada özel programların geliştirilmesi, uyumlu hale getirilmesi ve değerlendirilmesine destek sağlamak amacıyla (Creswell ve Plano Clark, 2015, 108) nitel ve nicel yaklaşımların sıralı ya da eş zamanlı aşamalarının genel program hedefini karşılayacak şekilde birleştirildiği çok aşamalı karma desen kullanılmıştır. Çok aşamalı karma desen Araştırma ve Geliştirme (AR-GE) yöntembilimindeki aşamalar doğrultusunda yapılandırılmıştır. Bu çalışmanın amacı doğrultusunda Borg (1987) ve Gall, Gall ve Borg (2003) tarafından formülleştirilen “(1)araştırma ve kavrama, (2)tasarlama ve geliştirme, (3)yansıma ve gözden geçirme, (4)uygulama ve değerlendirme aşamalarından oluşan dört basamaklı AR-GE modeli döngüsü kullanılmıştır. Ancak bu çalışma model geliştirme ile sınırlı tutulduğu için uygulama ve değerlendirme aşaması döngüden çıkarılmıştır. Bu araştırmanın çalışma grubu için Türkiye’de bulunan üniversitelerde görev yapan performans değerlendirme alanında çalışma yapmış/tez yürütmüş, öğretmen yeterlikleri belirlenmesi sürecinde yer almış, okul geliştirme üzerine çalışma yapmış ve ilköğretim kurum standartları belirleme sürecinde yer almış 30 öğretim üyesi belirlenmiştir. Sonrasında bu öğretim üyelerinin ilgili konularda yaptığı çalışmalar tekrar gözden geçirilerek bu araştırmanın model geliştirme aşaması için 17 öğretim üyesi seçilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma katılmayı kabul eden dokuz öğretim üyesi ile yürütülmüştür. Veriler dokuman analizi ve Okul Öz-Değerlendirme Modeli Anketi aracılığıyla toplanmış, betimsel olarak analiz edilmiştir.

Bulgular: Araştırmanın genel amacı doğrultusunda yıllık olarak uygulanması planlanan okul gelişimini destekleyen bir öz-değerlendirme modeli geliştirilmiştir. Bu model hazırlık, planlama, uygulama, değerlendirme, eyleme geçme, izleme ve değerlendirme olmak üzere altı aşamadan oluşmaktadır. İlk dört aşama öz-değerlendirme, son iki aşama geliştirme amacıyla kullanılmaktadır. Bu modelin içeriği “yönetim ve liderlik, eğitim-öğretim süreci, okul-aile-toplum işbirliği, okul sağlığı ve güvenliği, okulda ilişkiler ve iletişim, mesleki gelişim” olmak üzere altı alandan oluşmaktadır. Model okul öz-değerlendirme ekibi tarafından uygulanmaktadır. Ayrıca bu sürece kılavuzluk etmesi amacıyla danışma birimi de oluşturulmuştur. Danışma birimi okul yöneticisi, zümre başkanları, danışman (okul değerlendirme alanında uzman öğretim üyesi ya da lisansüstü eğitim almış uzman) ve dış değerlendirici olarak maarif müfettişinden oluşmaktadır. Diğer taraftan okul öz-değerlendirme ekibi; okul yöneticisi, zümre başkanları, öğrenci temsilcisi, veli temsilcisi ve uzmandan oluşmaktadır. Uzmanların görüşlerine göre nitel ve nicel veriler okul yöneticisi, öğretmen, öğrenci ve veliden anket/ölçek ve görüşme formu aracılığıyla toplanmalıdır. Diğer taraftan “Okul-Aile-Toplum İşbirliği” alanında okul yöneticisi, öğretmen ve veliden veri toplanmalıdır. Çünkü bu alanda uzmanlar öğrencilerin sadece kendilerini ilgilendiren alanlarda sürece dâhil olmaları gerektiğini düşünmektedir. Bu sebeple öğrencilerin okul-aile-toplum işbirliğine dolaylı olarak dâhil edildiği kabul edilmektedir. Bu kapsamda geçerli ve güvenilir paydaş ölçekleri, görüşme/anket ve okul genel bilgiler formu hazırlanmıştır. Ayrıca değerlendirme aşamasında kanıt olarak uygulama örnekleri, toplantı tutanakları, kayıtlar, yasal belgeler ve ürün dosyaları istenmiştir.

Sonuç ve Öneriler: Bu çalışmada ortaokullar için altı aşamalı bir okul öz-değerlendirme modeli geliştirilmiştir. Okul öz-değerlendirme işbirlikli bir süreçtir. Ancak okul öz-değerlendirmenin genel olarak okul yöneticileri liderliğinde daha çok öğretmen, öğrenci ve veli katılımıyla gerçekleştiğini söylemek mümkündür. Bu sebeple bu araştırmada İl/İlçe MEM bünyesinde danışma birimi, okul bünyesinde okul öz-değerlendirme ekibi tasarlanmıştır ve her katılımcının ekip içindeki rolü tanımlanmıştır. Okul öz-değerlendirme modelinin içeriği “Yönetim ve Liderlik, Eğitim-Öğretim Süreci, Okul-Aile-Toplum İşbirliği, Okul Sağlığı ve Güvenliği, Okulda İlişkiler ve İletişim, Mesleki Gelişim” olmak üzere altı alandan oluşmaktadır. Ancak okulun ihtiyaçlarına göre bu alanlardaki paydaş ölçekleri bağımsız şekilde kullanılabilir ya da okul bölgesi, türü ve kademesine göre farklı alanlar (meslek liseleri için konaklama-gıda/beslenme gibi) eklenebilir. Diğer taraftan bu modelin uygulaması sürecinde okul yöneticileri ve öğretmenler temel istatistik, araştırma ve rapor yazma konusunda eğitime ihtiyaç duymaktadır. Bu doğrultuda eğitim yönetimi, denetimi/değerlendirmesi gibi alanlarda lisansüstü eğitim almış uzmanlardan destek sağlanmalıdır. Ayrıca geliştirilen modelin uygulanabilirliği ve benimsenebilirliğine ilişkin alan uzmanı öğretim üyelerinin, maarif müfettişlerinin, okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin görüşleri alınarak çeşitli araştırmalar yürütülmelidir.

Anahtar Sözcükler: Okul öz-değerlendirme, okul geliştirme, okul iyileştirme, model geliştirme, araştırma-geliştirme yöntembilimi.

 

51 Görüldü
2019 Sayı 83

Indexed By

 
#
Tamam