Eurasian Journal of Educational Research

Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
Abbas ERTURK, Lukman ZIBLIM
Örgütsel Sapma Algısı Örgütsel İklimden Etkilenir mi? Okullarda Yapılmış Bir Araştırma
10.14689/ejer.2020.85.1

Atıf:

Erturk, A. & Ziblim, L. (2020). Is the perception of organizational deviation affected by the organizational climate? Research in schools. Eurasian Journal of Educational Research, 85, 1-22, DOI: 10.14689/ejer.2020.85.1

 

Özet

Problem Durumu: Örgütsel sapma, örgüt çalışanlarının olumlu örgüt kurallarını bozarak, örgütün insan kaynakları ve diğer sahip olduğu kaynakları tehdit eden bilinçli bir şekilde yapılan davranışlardır. Yapılan araştırmalar okullarda da örgütsel sapma davranışlarının yaşandığını göstermektedir. Okullarda meydana gelen bu sapma davranışlarının iki boyutta meydana geldiği saptamıştır. Bu boyutlar okula yönelik davranışlar ve kişilere yönelik davranışlardır. Araştırmalar, meydana gelen sapma davranışların % 25‘inin öğrencilere yönelik olduğunu ortaya koymuştur. Bu araştırmada, okullarda meydana gelen düşük düzeydeki örgütsel sapma davranışlarının öğretmenlerin okulu benimseme düzeyini olumsuz yönde etkilediği saptanmıştır.

Bu araştırmanın ikinci değişkeni olan örgüt iklim ise, örgütte var olan sosyal atmosferin bir göstergesidir. Örgütsel iklim, bireylerin bir durum karsısında gösterdikleri ortak tepki ya da algılardan meydana gelmektedir. Araştırmalar, okul ikliminin birçok faktörden etkilendiğini; öğretmenlerin okulun genel çalışma çevresiyle ilgili algıları, formal ve informal örgüt, örgüt üyelerinin kişilikleri ve bunu etkileyen örgütsel liderlik gibi birçok faktör tarafından şekillendiğini ifade etmektedir. Bu bağlamda okul iklimi okulda görev yapmakta olan çalışanların okul ortamında yaşadıkları durumlardan dolayı edindikleri izlenim ve algı sayesinde oluştuğu açıktır. Başka bir ifadeyle okulda yaşanan sapma davranışları gibi olumsuzlukların okul iklimi ile ilişkili olduğu düşünülebilir. Bu çalışma bu hipotezden hareketle yapılmıştır.

Araştırmanın Amacı: Bu çalışma, okullardaki örgütsel sapma algısının örgütsel iklim değişkeni tarafından yordanıp yordanmadığını belirlemeyi amaçlamıştır.

Araştırmanın Yöntem: Bu araştırma tarama modelinde desenlenmiştir. Araştırmanın evreni, Muğla ilinde bulunan okullarda görev yapan 10400 öğretmen oluşturmaktadır. Örneklemin belirlenmesinde oransız küme örneklemesi tekniği kullanılmıştır. Evreni temsil edecek örneklem %95 güven düzeyi için en düşük 378 olarak belirlenmişti. Veri kaybı düşünülerek 425 öğretmen ulaşılmış ancak toplanan ölçeklerden 384 ölçek değerlendirme için uygun görülmüştür. Araştırmaya katılan öğretmenlerin %58,8’ü kadın (n= 224), %41,2’si erkektir (n=157).

Kullanılan ölçme aracı üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde katılımcıların demografik bilgileri sorulmuştur. İkinci bölümde, Köse ve Aksu (2013) tarafından geliştirilen “Okullar İçin Örgütsel Sapma Ölçeği” kullanılmıştır. Bu ölçek 3 boyut ve 20 maddeden oluşmaktadır. Üçüncü bölümde ise Hoy ve Tarter (1997) tarafından geliştirilen ve Yılmaz ve Altınkurt (2013) tarafından Türkçeye uyarlanan “Örgütsel İklim Ölçeği” kullanılmıştır. Bu ölçek 6 boyut ve 39 maddeden oluşmaktadır.

Araştırmanın Bulguları: Bu araştırma ile okullarda öğretmenlerin örgütsel sapma algısının örgütsel iklim değişkeni tarafından yordama düzeyini incelenmektedir. Bulgular okullardaki örgütsel sapma algısının genel olarak düşük düzeyde (x̄=2.10) olduğunu ve en çok Etik boyutta gerçekleştiği göstermiştir. Yapılan regresyon analizi ile okullarda görev yapan öğretmenlerin örgütsel sapma algı düzelerinin örgütsel iklim düzeyi tarafından yordanıp yordanmadığı incelenmiştir. Bu analizde örgütsel sapma ile; Destekleyici Müdür boyutu arasında negatif orta düzeyde (r=-.47), Emredici Müdür boyutu ile pozitif orta düzeyde (r=.06), Kısıtlayıcı Müdür boyutu ile pozitif orta düzeyde (r=.32), Samimi Öğrt. boyutu ile negatif orta düzeyde (r= -.40), İşbirlikçi Öğrt. boyutu ile negatif orta düzeyde (r=-.62) ve Umursamaz Öğrt. boyutu ile pozitif orta düzeyde (r= .59) bir ilişkinin olduğunu görülmüştür. Ayrıca örgütsel iklimin tüm boyutları birlikte öğretmenlerin örgütsel sapma puanları ile yüksek düzeyde ve anlamlı bir ilişki vermektedir. Örgütsel iklimin tüm boyutları birlikte örgütsel sapma algısının toplam varyansının yaklaşık % 52’isini açıklamaktadır.

Regresyon katsayılarının anlamlılığına ilişkin t-testi sonuçları incelendiğinde Örgütsel iklim boyutlarından Destekleyici Md., İşbrikçi öğrt ve Umursamaz Öğrt. boyutları örgütsel sapma üzerinde anlamlı bir yordayıcı olduğu görülmektedir. Diğer boyutlarda anlamlılık saptanmamıştır. Elde edilen bulgulara göre genel olarak örgütsel sapmanın yordanmasına ilişkin regresyon eşitliği aşağıda verilmiştir:

Örgütsel Sapma = 2.86 - (Destekleyici Müdür x .15) + (Emredici Müdür x .02) - ( Kısıtlayıcı Müdür x .03) + ( Samimi Öğrt. x .02) - (İşbirlikçi Öğrt. x .36) + (Umursamaz Öğrt. x .36)

Araştırmanın Sonuçları ve Öneriler: Bu araştırmada örgütsel sapma düzeyinin düşük düzeyde olduğu saptanmıştır. Bu durum her nekadar okullarda görev yapan öğretmenlerin sapma davranışlarına dair algılarının düşük düzeyde olduğunu göstermiş olsa da aslında bu davranışların varlığını da göstermektedir. Bu bağlamda düşünüldüğünde, okul ortamlarında örgütsel sapma davranışlarının düşük değil hiç bulunmaması arzu edilmektedir. Çünkü sapma davranışlarının varlığı okullarda düşük düzeyde de olsa örgüt amaçlarına zarar verici davranışların bulunduğunu göstermektedir. Tüm çalışanların örgütsel değerlere ve normlara uyması okul içinde öğretmenler arasında iletişimi güçlendirdiği gibi okulun amacı olan öğrenci başarısını etkileyeceği saklanamaz bir gerçektir.

Örgütsel sapma algısının örgütsel iklim alt boyutları tarafından yordanmasına ilişkin regresyon analizi sonuçları iki değişken arasındaki ilişkinin genel olarak orta düzeyde olduğunu göstermektedir.

Buna göre, korelasyon katsayıları incelendiğinde, örgütsel sapma algısının tüm boyutları ayrı ayrı ve tümü birlikte Destekleyici Müdür, Samimi Öğrt ve İşbirlikçi Öğrt. boyutları ile orta düzeyde negatif ilişki içerisindedir. Başka bir ifadeyle örgütsel iklim değişkenine ait bu üç alt boyutta algı düzeyi yükseldikçe örgütsel sapma algı düzeyi düşmektedir. Bu da beklenen bir sonuçtur. Çünkü bu üç boyut örgütsel iklimin pozitif boyutlarıdır. Sapma davranışı gibi negatif bir davranış tipi ile negatif bir ilişki içinde olması beklenir ve olumlu bir sonuçtur. Ayrıca örgütsel sapma algısının tüm boyutları ayrı ayrı ve tümü birlikte Emredici Md., Kısıtlayıcı Müdür ve Umursamaz Öğrt. boyutları ile düşük düzeyde pozitif ilişki içerisindedir. Başka bir ifadeyle örgütsel iklim değişkenine ait bu üç alt boyutta algı düzeyi yükseldikçe örgütsel sapma algı düzeyi de yükselmektedir. Bu da beklenen bir sonuçtur. Çünkü bu üç boyut örgütsel iklimin negatif boyutlarıdır. Sapma davranışı gibi negatif bir davranış tipi ile pozitif bir ilişki içinde olması beklenir ve olumlu bir sonuçtur.

Örgütsel iklim alt boyutları tümü birlikte öğretmenlerin örgütsel sapma alt boyutlarını ayrı ayrı (Bireysel, Ögütsel ve Etik boyutlarını) orta düzeye yordamaktadır. Aynı zamanda genel olarak örgütsel sapma algı düzeyini de yüksek düzeyde yordamaktadır. Bu bulgu iki değişken arasında yüksek düzeyde bir ilişkinin olduğunu göstermektedir. Bu ilişkiye göre okulda bulunan örgütsel iklim algısı olumsuz etkilendiğinde örgütsel sapma algısının yükseldiği göstermektedir. Benzer şekilde okulda bulunan örgütsel iklim algısı olumlu etkilendiğinde örgütsel sapma algısının düştüğünü göstermektedir.

Bu araştırmada, okullarda örgütsel iklimin örgütsel sapma algısını yordadığı görülmektedir. İki değişken arasındaki negatif ilişki göz önüne alındığında, okuldaki örgütsel iklimin iyileştirilmesinin örgütsel sapma davranışlarında bir azalmaya neden olacağı söylenebilir. Özellikle öğretmenler arasındaki işbirliğinin artması, okulun örgütsel ikliminin iyileştirilmesine ve okuldaki örgütsel sapkın davranışların azalmasına yol açacaktır. Bu nedenle, öğretmenler arasında işbirlikçi davranışları geliştirmek için gerekli ortamı ve motivasyonu sağlamada büyük fayda vardır. İşbirlikçi Öğretmen boyutunun maddelerine baktığımızda, öğretmenler arasındaki hoşgörü ve işbirliğinin tutum ve davranışlarını geliştiren faaliyetlerde bulunmanın yararlı olacağı söylenebilir.

Bu araştırma sadece Muğla ilinde yapılmıştır. sonuçların daha geniş evrenlere yaygınlaştırılabilmesi için gelecekte benzer araştırmalar diğer illerde yapılabilir. Öte yandan yapılan bu araştırmada sadece olumsuz sapma davranışları incelenmiştir. Gelecek araştırmalar olumlu sapma davranışılarını inceleyebilir. Bu sayede sonuçların karşılaştırılması ya da sapma davranışlarının her iki yönüne de bakılması mümkün olabilecektir.

Anahtar Sözcükler: Örgütsel sapma, öğretmen işbirliği, okul iklimi.

179 Görüldü
2020 Sayı 85

Indexed By

 
#
Tamam