Eurasian Journal of Educational Research

Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
Hulya KASAPOGLU
Öğretmenlerin Bakış Açısıyla Öğretmenlik Mesleğinin Statüsü
10.14689/ejer.2020.87.6

Problem Durumu: Meslek kavramı toplum içinde ünvan kazanmamızı sağlama ve toplumdaki önemine bağlı olarak statüyü belirlemenin yanı sıra, bireylerin psikolojik doyumunu ve dolayısıyla yaşam kalitesini etkilemektedir. Öğretmenlik mesleği, toplumsal gelişmede önemi olan, alanında teknik bilgi ve beceri, özel uzmanlık isteyen, akademik donanım ve mesleki etkililik gerektiren profesyonel statüde bir meslektir. Bir mesleğe ilişkin toplumsal statü düzeyi ne kadar yüksekse o mesleğe ilişkin prestij algısı o kadar yüksek olabilir. Mesleğe ilişkin prestij algısı, kişilerin mesleklerine ilişkin tutum ve davranışlarının şekillenmesinde önemli bir rol oynar. Bir mesleğin statü derecesinin yüksek oluşu, o meslek işgörenlerinin mesleklerine bakış açısını değiştirebilmekte yükledikleri anlam ölçüsünde mesleki doyumlarını ve mesleğe bağlılıklarını artırabilmektedir. Öğretmenlik mesleğinin ülkenin sosyal, kültürel ve teknolojik gelişmişliği ile de ilgisi olduğu düşünüldüğünde öğretmenlerin statüsü ve çalışma koşulları ne kadar yükseltilirse, ülkenin gelişmişlik düzeyinin de o kadar yükseleceği söylenebilir. Bu yüzden eğitimde kalite arayışlarında toplumsal yapıda öğretmene gereken değerin verilmesi, statüsünün yükseltilmesi için öğretmenlik mesleğinin statüsünü etkileyen etmenler ve statüyü arttırmak için yapılabileceklerin öğretmenlerin bakış açısıyla irdelenmesi önem taşımaktadır.

Araştırmanın Amacı: Bu araştırmada öğretmenlik mesleğinin statüsünü etkileyen etmenleri ve mesleğin statüsünü arttırmak için yapılabilecekleri öğretmenlerin bakış açısıyla ortaya koymak hedeflenmiştir. Bu şekilde öğretmen gözüyle öğretmenlik mesleğinin statüsünü etkileyen etmenleri ortaya koyarak, statüyü arttırmak konusunda yapılabileceklere ilişkin fikir vermek ve daha etkili ve verimli eğitim politikalarının üretilmesine katkı sağlamak hedeflenmektedir.

Araştırmanın Yöntemi: Araştırmada davranış ve inançlara ilişkin derinlemesine bilgi sağlayan nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Olgu bilim deseninde tasarlanan araştırmada çalışma grubu değişik görüşlere yer verebilmek için maksimum çeşitlilik örneklemesi temel alınarak seçilmiştir. Bu doğrultuda Trabzon ili merkez dahil 18 ilçeden ilkokul, ortaokul ve lise düzeyinde görev yapan gönüllü, rastgele seçilmiş birer öğretmen olmak üzere toplam 54 öğretmen araştırmaya katılmıştır. Çalışma grubunun seçiminde öncelikle her ilçede ilkokul, ortaokul, lise düzeyinde rastgele seçilen birer okul müdürüne, onlar aracılığı ile her okuldan bir tane gönüllü öğretmene ulaşılmıştır. Araştırmanın verileri 11 öğretmenle pilot uygulaması gerçekleştirilen, demografik bilgileri de içeren yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Bu süreçte ilk adım olarak veriler kodlanmış, daha sonra birbiriyle ilişkili kodlar bir araya getirilerek temalar oluşturulmuş, sonra da bu temalar açıklanmaya çalışılmıştır. Araştırmada iç geçerliği sağlamak için; öğretmenlerin öğretmenlik mesleğinin statüsüne ilişkin görüşleri kodlanmış ayrıca doğrudan alıntılarla kodlar desteklenmiştir. Bulguların anlamlılığı ve bütünlüğü araştırmacı tarafından sürekli test edilmiştir. Bulguların tutarlılığını sağlamak için temaları oluşturan kavramların kendi aralarında ve diğer temalarla tutarlılığı değerlendirilmiş ve anlamlı bir bütün oluşturup oluşturmadığı test edilmiştir. Dış geçerliği sağlamak için; araştırma sürecinin detayları açıklanmıştır. Alanında uzman bir kişiden, araştırma deseninin belirlenmesinden, toplanan verilerin analizine ve sonuçların yazımına kadar olan süreçleri eleştirel bir gözle değerlendirmesi ve araştırmacıya dönüt vermesi istenmiştir. Ayrıca güvenirliği sağlamak adına katılımcılara dair demografik özellikler tablo halinde sunulmuştur. Araştırmada temaların doğru sınıflandırıldığından emin olmak için literatürden ve 1 uzman görüşünden yararlanılmıştır. Uzman görüşünden elde edilen sonuç ile araştırmacının oluşturduğu tema ve altında yer alan maddeler karşılaştırılmıştır. Araştırmanın güvenirliği (Güvenirlik=görüş birliği/görüş birliği + görüş ayrılığı) büyüklüğü ve aralığı da dikkate alınmak koşuluyla, uzman ve araştırmacı değerlendirmeleri x100 kullanılarak hesaplanmıştır. Uzman görüş incelemesi sonucunda, öğretmenlik mesleğinin statüsünü etkileyen etmenler alt probleminde 5 madde, öğretmenlik mesleğinin statüsünün arttırılması için yapılabilecekler alt probleminde ise 4 madde farklı çıkmış, bu araştırmaya özgü olarak gerçekleştirilen güvenirlik çalışmasında sırasıyla, %85 ve %88 oranında bir uzlaşma (güvenirlik) sağlanmıştır. Bulguların sunumunda temaları güçlendirmek adına katılımcıların özgün ifadelerine de yer verilmiştir.

Araştırmanın Bulguları:Öğretmenlere öğretmenlik mesleğinin statüsünün geçmişten bugüne hangi yönde değiştiği sorulduğunda Öğretmenlerin tamamı “azaldı” şeklinde görüş belirtmiştir. Öğretmenlerin “öğretmenlik mesleğinin statüsünü etkileyen etmenlere” ilişkin görüşleri incelendiğinde görüşler, MEB-sistem, toplum, öğretmenler, eğitim fakülteleri, medya ve siyasiler şeklinde sınıflandırılmıştır. Görüşlerin dağılımına bakıldığında MEB-sistem kategorisinde, izlenen politikalar-sistem en yüksek frekansa sahipken toplumsal alanda toplumda değer, itibar kaybı en yüksek ikinci frekansa sahip görüş olarak öne çıkmaktadır. Sonrasında en yüksek frekans sıralaması tekrar MEB-sistem kategorisinden düşük gelir, sistemce değersiz görülme, şımartılmış öğrenci profili, sistemin oluşturduğu veli profili, şeklinde devam etmektedir. Öğretmenlerin “Öğretmenlik mesleğinin statüsünü arttırmak için yapılabileceklere ilişkin görüşleri” incelendiğinde ise görüşler, MEB-sistem, öğretmenler, toplum, eğitim fakülteleri, siyasiler ve medya kategorilerinde sınıflandırılmıştır. Görüşlerin dağılımına bakıldığında MEB-sistem kategorisinde görüşler, MEB öğretmene değer vermelidir, öğretmenlerin çalışma ve özlük hakları iyileştirilmelidir şeklinde iken öğretmenler kategorisinde öğretmenler kendini geliştirmelidir görüşü takip etmektedir. Bu görüşleri MEB-sistem kategorisinde değişiklikler uzun süreli ve iyi yapılandırılmış olmalıdır, öğretmeler, veli ve öğrenci karşısında güçlü kılınmalı, değerlendirme sistemi hakça olmalıdır, öğretmen seçiminde nitelik ve başarı aranmalıdır şeklinde devam etmektedir.

Araştırma sonuç ve önerileri: Araştırmada katılımcıların tamamı literatürdeki görüşlere benzer şekilde öğretmenlik mesleğinin statüsünün geçmişten bugüne olumsuz yönde değiştiğini belirtmiştir. Öğretmenlik mesleğinin statüsünü etkileyen etmenler öğretmenlerin bakış açısıyla değerlendirildiğinde, etkileyen unsurların sıralaması MEB-sistem, öğretmenlerin bireysel tutumları, toplumsal unsurlar, eğitim fakülteleri ve aynı düzeyde etkili olarak değerlendirilen medya ve siyasiler şeklinde bulunmuştur. Görüşlerin dağılımına bakıldığında izlenen politikalar-sistem en yüksek, toplumda değer, itibar kaybı ikinci en yüksek frekansa sahip görüş olarak öne çıkmaktadır. Düşük gelir, sistemce değersiz görülme, şımartılmış öğrenci profili, sistemin oluşturduğu veli profili, öğretmenlerin atanma problemleri, öğretmenler kategorisinde öğretmenlerin kendini geliştirememesi, siyasiler kategorisinde siyasilerin olumsuz söylemleri görüşlerinde önemli bir yoğunluk olduğu söylenebilir. Araştırmada, öğretmenlik mesleğinin statüsünü arttırmak için yapılabilecekler öğretmenlerin bakış açısıyla değerlendirildiğinde, en çok düzeltilmesi gereken alanlar, MEB-sistem, öğretmenlerin tutumları, aynı düzeyde toplumsal yapı ve eğitim fakülteleri, siyasiler ve medya şeklinde sıralanmıştır. Görüşlerin dağılımına bakıldığında MEB-sistem kategorisinde, MEB öğretmene değer vermelidir, öğretmenlerin çalışma ve özlük hakları iyileştirilmelidir şeklinde iken öğretmenler kategorisinde öğretmenler kendini geliştirmelidir en yüksek frekansa sahip görüşler olarak öne çıkmaktadır. Uzun süreli ve yapılandırılmış değişiklikler yapmak, öğretmenleri veli ve öğrenciye karşı güçlendirmek, adil ödüllendirme, değerlendirme sistemi kurmak görüşleri de yüksek frekansa sahip görüşler olarak öne çıkmaktadır. Öğretmenlerin mesleklerine ilişkin bireysel algılarının oluşmasında öğretmenlik mesleğine ilişkin toplumsal algı önem taşır. Öğretmenlik mesleğinin statüsünün arttırılması, öğretmenlerin kendilerine ve mesleklerine ilişkin algısını etkileyecek, öğretmenleri kendini geliştirme ve işini daha iyi yapma konusunda motive edebilecektir. Bu nedenle, eğitimde kaliteyi arttırma ile ilgili yapılan düzenlemelerde öncelikle öğretmenlerin mesleki tutkusunu arttırmak için öğretmenlik mesleğinin statüsünü arttırmak adına gerekli adımların atılması ve bu yönde eğitim politikalarının üretilmesi gerektiği söylenebilir. Araştırma sonucunda öğretmenlerin statü düzeylerine ilişkin farklı yöntemlerle, daha geniş çaplı araştırmalar yapılması ve karar vericilerin statüyü etkileyen etkenleri bilimsel ölçütler içinde değerlendirerek statüyü arttırıcı önlemler almaları önerilebilir.

Anahtar Sözcükler:Öğretmenlik mesleği, öğretmen statüsü, statü, öğretmenlerin bakış açısı, öğretmen

305 Görüldü
2020 Sayı 87

Indexed By

 
#
Tamam