Eurasian Journal of Educational Research

Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
Betul BALDAN BABAYIGIT, Meral GUVEN
Lisans Öğrencilerinin Öz Düzenlemeli Öğrenme Becerileri ve Öz Düzenlemeyi Desteklemede Yükseköğretimin Rolü
10.14689/ejer.2020.89.3

Problem Durumu:Öz düzenlemeli öğrenme becerisi öğretim yoluyla geliştirilebilen ve akademik başarıyı yordayan önemli bir faktördür. Öte yandan, öz düzenlemeli öğrenme becerisinin yaşamboyu öğrenme becerisini de desteklemesi bu beceriyi oldukça önemli kılan bir diğer unsurdur. Bu nedenle bireylerin yaşamboyu öğrenmelerini sağlayabilmesi için önem arz eden öz düzenlemeli öğrenme becerisinin geliştirilmesine okulöncesi basamağından yükseköğretim basamağına dek ağırlık verilerek bireylerin öz düzenlemeli ve yaşamboyu öğrenenler olması amaçlanmalıdır. İlköğretim ve ortaöğretime kıyasla yükseköğretim basamağı öğrencilerin daha etkin ve öz disiplinli olmalarını gerektiren bir yapıya sahip olmasına rağmen, birçok öğrenci yükseköğretim basamağına amaç belirleme veya uygun öğrenme stratejisini seçme gibi temel öz düzenleme becerilerinden yoksun olarak gelmekte ve bu nedenle yükseköğretimde dezavantajlı duruma düşmektedirler. Öz düzenlemeli öğrenme becerisinin öğretim ve eğitsel yaşantılar yoluyla geliştirilebilen ve dolayısıyla ‘öğretilebilir’ bir beceri olduğu da göz önünde bulundurulduğunda yükseköğretim programlarının öz düzenlemeli öğrenme becerisini geliştirmede önemli bir rolü olduğu söylenebilir. Ancak yapılan alanyazın taraması sonucunda, lisans öğrencilerinin öz düzenlemeli öğrenme becerilerinin ne düzeyde olduğuna ilişkin kapsamlı bir çalışma yapılmadığı, sınıf düzeyi ve cinsiyet değişkenine ilişkin çelişkili bulguların olduğu, fakülte türü, yabancı dil hazırlık eğitimi ve devam ettiği programı tercih nedeni değişkenlerinin öz düzenlemeli öğrenme ile ilişkisinin ele alınmadığı, yükseköğretim programlarının hangi unsurlarının bu beceriyi desteklediğinin ise araştırmacılar tarafından yeterince ele alınmadığı görülmektedir.

Araştırmanın Amacı: Bu araştırmanın amacı lisans öğrencilerinin öz düzenlemeli öğrenme becerisi düzeyini belirlemek ve yükseköğretim programlarının lisans öğrencilerinin öz düzenlemeli öğrenme becerisini geliştirmedeki rolünü ortaya çıkarmaktır. Bu bağlamda, lisans öğrencilerinin öz düzenlemeli öğrenme becerisinin cinsiyet, sınıf düzeyi, yabancı dil hazırlık eğitimi alıp almama durumu, mezun olunan ortaöğretim kurumu ve devam ettikleri programı tercih etme nedenine göre anlamlı bir farklılık gösterip göstermediği incelenmiştir. Bununla birlikte, lisans öğrencilerinin görüşlerine göre yükseköğretim programlarının öz düzenlemeli öğrenme becerisini geliştiren unsurları ve öz düzenlemeli öğrenmenin yükseköğretim programlarında teşvik edilmesine ilişkin önerileri belirlenmiş ve öğrencilerden yükseköğretimin öz düzenlemeli öğrenmeyi ne denli teşvik ettiğine yönelik görüşleri alınmıştır.

Araştırmanın Yöntemi:Karma araştırma yönteminin benimsendiği bu araştırmanın deseni yakınsayan paralel desendir. Araştırmada veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu, Öz Düzenleyici Öğrenme Ölçeği (Turan, 2009) ve araştırmacılar tarafından oluşturulan Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyuttaki örneklemi seçkisiz ve tabakalı örnekleme yoluyla belirlenen 1411 lisans öğrencisinden oluşmakta olup nitel boyutta ise 9’u erkek 8’i kadın toplam 17 lisans dördüncü sınıf öğrencisiyle görüşmeler yapılmıştır. Nicel verilerin analizinde betimsel istatistikler, bağımsız örneklemler t-testi ve tek yönlü ANOVA kullanılırken nitel verilerin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmıştır.

Araştırmanın Bulguları:Araştırmanın bulgularına göre lisans öğrencilerinin öz düzenlemeli öğrenme becerisinin orta düzeyde olduğu görülmüştür. Lisans öğrencileri Öz Düzenleyici Öğrenme Ölçeği’nden en yüksek puanı güdülenme ve öğrenme için harekete geçme boyutundan elde ederken, en düşük puanı ise öğrenmede bağımsızlık boyutundan elde etmişlerdir. Ayrıca, öz düzenlemeli öğrenme becerisinin lisans öğrencilerinin cinsiyetlerine, sınıf düzeyine, yabancı dil hazırlık eğitimi alıp almama durumlarına, mezun olunan ortaöğretim kurum türüne ve devam ettikleri programı tercih etme nedenlerine göre anlamlı bir farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Nicel bulguların sonucunda lisans öğrencilerinin öz düzenlemeli öğrenme becerilerinin genel olarak birinci sınıfta dördüncü sınıfa oranla daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Öz düzenlemeli öğrenme becerisinin üzerinde, sınıf düzeyinden çok öğrencilerin geçmişinden getirdiği mezun olunan ortaöğretim kurum türü, tercih nedeni gibi bağımsız değişkenlerin daha önemli rol oynadığı görülmüştür. Bu durum ise yükseköğretimin bu becerinin gelişiminde yeterince işlevini yerine getiremediğini düşündürmektedir. Öte yandan araştırmanın nitel bulgularına göre, yükseköğretim programlarında öz düzenlemeli öğrenmenin teşvik edilmesinde eğitim programlarına ilişkin unsurlar, öğretime ilişkin unsurlar, öğretim elemanlarına ilişkin unsurlar ve diğer unsurlar önem taşımaktadır. Bu unsurlar arasında derslerin amaç ve içeriklerinin öğrencilerin ilgi ve gereksinimleri ile örtüşmesi, alternatif ölçme-değerlendirme yöntemlerinin işe koşulması, öğretimde kuramsal bilgiden çok uygulamaya yer verilmesi, işbirlikli öğrenme ortamlarının sağlanması, öğrenme-öğretme sürecinde etkileşim sağlanması, derslerle gerçek hayat arasında bağ kurulması, öğretim elemanlarının öğreticilik becerileri, amaç belirleme, planlama ve kaynaklara ulaşmada rehberlik etmeleri önemli bir yer tutmuştur. Yükseköğretim programlarında öz düzenlemeli öğrenme becerisinin daha fazla desteklenebilmesine ilişkin lisans öğrencileri ağırlıklı olarak alternatif ölçme-değerlendirme yöntemlerinin işe koşulması, program değerlendirme ve geliştirme çalışmalarının yürütülmesi, öğrenme-öğretme sürecinde uygulamaya daha fazla yer verilmesi, verilen dönütlerin ve ders materyallerinin niteliğinin ve niceliğinin artırılması, strateji öğretimine yer verilmesi, işbirlikli öğrenme ortamlarının artırılması ve öğretim elemanlarının öğreticilik becerilerinin geliştirilerek öğrencilere daha fazla rehberlik etmeleri önerilerini sunmuşlardır. Nitel boyuttaki katılımcılar, öz düzenlemeyi geliştirebilecek unsurların yükseköğretimde yeterince yer bulmadığını sıklıkla vurgulamış ve özellikle güdülenmeyi artırabilecek unsurların artırılmasını önermişlerdir.

Araştırmanın Sonuçları ve Öneriler: Araştırmanın sonucunda, nitel ve nicel bulgulara dayalı olarak, öz düzenlemeli öğrenme becerisinin yükseköğretim programlarında yeterince teşvik edilemediği sonucuna ulaşılmıştır. Yükseköğretim programlarının öğretim programı bağlamında neredeyse sadece ders içerik listelerinden oluşuyor olması, öğretim elemanlarının derslerin amaç ve içeriklerinin oluşturulmasında önemli bir rol oynaması ancak pedagoji ya da program geliştirme eğitimi almamış olması bu durumun ortaya çıkmasında etkili olmuş olabilir. Bu araştırmanın bulgularına dayalı olarak, öğretim elemanlarının pedagoji ve program geliştirme konularına yönelik mesleki gelişim etkinliklerine katılmaları önerilebilir. Böylelikle öğrencilerin öz düzenlemeli öğrenme becerisini destekleyebilecek öğretimsel unsurlara derslerinde daha fazla yer vermeleri ve daha etkili bir eğitim süreci yürütmeleri mümkün olabilir. Araştırmanın kesitsel olarak tasarlanmış ve tek bir üniversiteye odaklanmış olması bir sınırlılık olarak değerlendirilebilir. İlerideki araştırmaların boylamsal olarak tasarlanması ve birçok farklı üniversiteye odaklanması yoluyla öz düzenlemeli becerisinin yükseköğretim bağlamındaki yeri ve durumuna ilişkin daha detaylı bir tablo ortaya çıkarılabilir. Ayrıca, durum çalışmaları ve gözlemler yoluyla yükseköğretimde belirli bir eğitsel ortamda öz düzenlemeli öğrenmeyi teşvik edebilecek unsurlara nasıl yer verildiği ortaya konabilir.

Anahtar Sözcükler: Öz düzenleme, öz düzenlemeli öğrenme, yükseköğretim, üniversite öğrencileri.

200 Görüldü
2020 Sayı 89

Indexed By

 
#
Tamam