Eurasian Journal of Educational Research

Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
Güliz KARAARSLAN SEMIZ, Isil ISLER BAYKAL
Ortaokul Matematik Öğretmen Adaylarının Sürdürülebilirlik için Matematik Eğitimi Üzerine Görüşleri
10.14689/ejer.2020.89.6

Problem Durumu:Sürdürülebilirlik için eğitim, bireylerin yaşadığı gezegende kendi rolünü anlaması, geleceği tehdit eden yoksulluk, iklim değişikliği, çevrenin bozulması, nüfus artışı, eşitsizlik gibi karmaşık problemlerin birbirleriyle nasıl ilişkili olduğunu fark etmesini ve sürdürülebilir çözüm yollarının keşfetmesini sağlayan bütüncül ve disiplinler arası bir yaklaşımdır (UNESCO, 2011). Sürdürülebilirlik için eğitim bireylerin sürdürülebilir bir yaşam için gerekli olan bilgi, beceri, tutum ve değerlerle donatılmasını sağlar (UNESCO, 2017). Sürdürülebilirlik kavramı tek bir disiplinle değil, sanat, tarih, fen bilimleri, matematik gibi tüm disiplinlerle ilişkilendirilebilir (McKeown ve Hopkins, 2003). Ancak öğretmenlerin sürdürülebilirlik kavramını öğrencilerine nasıl öğretebilecekleri, nasıl derslerinde kullanabilecekleri hala tartışmalıdır (Andersson, 2017). Literatürde fen bilimleri sosyal bilimler, dil bilgisi gibi derslerde sürdürülebilirlik için eğitimin nasıl uygulanacağı üzerinde çeşitli çalışmalar bulunmaktadır (örn., Sund & Gericke, 2020). Avusturalya ve Yeni Zelanda gibi bazı ülkelerde ise sürdürülebilirlik kavramı tüm öğretim programlarında yer almakta ve öğrencilerin sürdürülebilirlik vizyonuyla yetiştirilmesi vurgulanmaktadır (Quinn vd., 2015). Türkiye’de genel olarak çevre ve sürdürülebilirlik kavramı özellikle fen bilimleri öğretimiyle ilişkilendirilmekte ve fen bilimleri öğretim programında yer almaktadır. Diğer taraftan matematik öğretiminin sürdürülebilirlikle ilişkilendirilmesi üzerine ulusal ve uluslararası literatürde henüz yeteri kadar çalışma bulunmamaktadır. Örneğin, İklim değişikliği konuları ve matematik konuları arasında yeteri kadar bağlantı kurulmamaktadır (Renert, 2011). Sürdürülebilirlikle ilgili konular gerçek yaşamdan örnekler verilerek matematik derslerinin öğretiminde kullanılabilir (Hamilton & Pfaff, 2014; Renert, 2011). Özellikle son yıllarda sürdürülebilirlik ve matematik öğretimi arasında nasıl bağlantı kurulabileceği üzerine araştırmaların artmaya başladığı söylenebilir (örn., Barwell, 2018; Hamilton & Pfaff, 2014; Hauge & Barwell, 2017; Nicol, 2018; Serow, 2015). Hauge ve Barwell (2017) sosyal, çevresel ve ekonomik problemlerde matematiğin rolünü anlamak için kritik matematik eğitimi yaklaşımını önermişlerdir. Yazarlara göre kritik matematik eğitimi öğrencilere matematiğin yaşamlarının bir parçası olduğunu ve çevre konularıyla ilişkisini gösterebilir. Barwell (2018) matematik eğitiminin dünyayı kurtarmayacak olsa da öğrencilere gezegenimizin durumunu anlamak için yardımcı olabileceğini belirtmiştir. Bu nedenle matematik öğretmenlerinin sürdürülebilirlik için eğitimin farkında olmaları ve sürdürülebilirlik konularının matematik öğretiminde nasıl kullanılabileceğini keşfetmeleri önemlidir. Türkiye’de ise bu alanda yeteri kadar argüman üretilmemiş, çalışma yapılmamıştır. Bu nedenle bu çalışmada sürdürülebilirlik bilincinin matematik derslerinde verilebileceğinden ve matematik öğretmenlerinin bu konuda bilgi ve becerilerinin artırılması gerektiğinden yola çıkılarak matematik öğretiminin sürdürülebilirlikle ilişkilendirilmesi üzerine ortaokul matematik öğretmen adaylarının görüşleri ve hazır bulunuşlukları araştırılmıştır.

Araştırmanın Amacı:Bu çalışmanın amacı ortaokul matematik öğretmen adaylarının sürdürülebilirlik kavramının matematik öğretimi ile ilişkilendirilebilmesi üzerine görüşlerini araştırmak ve sürdürülebilirlik için matematik eğitimi hakkındaki farkındalıklarını ortaya çıkarmaktır. Bu kapsamda bu çalışmada aşağıdaki araştırma sorularına cevaplar aranmıştır:

  • Ortaokul matematik öğretmen adaylarının matematik öğretiminin sürdürülebilirlikle ilişkilendirilmesine yönelik görüşleri nelerdir?
  1. Ortaokul matematik öğretmen adaylarının sürdürülebilirliğe yönelik görüşleri nelerdir?
  2. Ortaokul matematik öğretmen adayları sürdürülebilirlik ile matematik öğretimi arasında nasıl bir ilişki kurmaktadırlar?
  3. Ortaokul matematik öğretmen adayları hangi matematik konuları ve sürdürülebilirlik konularının ilişkilendirilebileceğini düşünmektedirler?

Araştırma Yöntemi:Araştırma sorularına cevap aramak için çalışma temel nitel araştırma deseni (Merriam, 2009) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Yorumlayıcı bir yaklaşımla matematik öğretmen adaylarının sürdürülebilirlik konuları ile matematik öğretiminin ilişkilendirilmesi üzerine sahip oldukları görüşler incelenmiştir. Katılımcılar, Ankara ilinde bulunan bir devlet üniversitesinin son sınıfında okuyan 10 ortaokul matematik öğretmen adayından oluşmaktadır. Katılımcıların 9’u kadın, 1’i erkektir. Katılımcıların kayıtlı oldukları öğretmen yetiştirme programı 5-8. sınıflara matematik öğreten öğretmenler yetiştirmeyi amaçlayan 4 yıllık bir programdır. Program genel olarak Fen-Edebiyat Fakültesi’nden alınan alan dersleri, Eğitim Bilimleri Bölümü’nden alınan eğitim bilimleri dersleri ile öğretmen adaylarının kendi programlarından aldıkları matematik öğretimiyle ilgili derslerden oluşmaktadır. Ayrıca program matematik öğretmen adaylarına 6 seçmeli ders önermektedir. Bu derslerin arasında “Sürdürülebilirlik için Eğitim ve Farkındalık” dersi de yer almaktadır. 10 öğretmen adayından 3’ü görüşmeler sırasında bu seçmeli dersi aldığını ya da almakta olduğunu belirtmiştir. Katılımcılar Matematik Öğretmenliği programında derslerinin çoğunu tamamlamış olmaları ve öğretmen olmaya yakın oldukları için amaçlı örneklem yöntemiyle seçilmişlerdir. Çalışmanın verileri ise, 2017-2018 Güz yarıyılında yarı yapılandırılmış yaklaşık yarım saat süren bireysel görüşmeler yapılarak toplanmıştır. Görüşmeler deşifre edildikten sonra, çalışmanın verileri kodlanmıştır. İlk olarak, “Birinci Döngü, önerilen bazı genel yönergelerle kodlamaya açık uçlu yaklaşım” olarak tanımlanan ilk kodlama kullanılmştır (Saldaña, 2009, s. 81). Bu aşamada, sürdürülebilirlik tanımı ve sürdürülebilirlik için eğitim tanımına ilişkin literatürden gelen kodlardan yararlanılmıştır. Örneğin, sürdürülebilirlik tanımı ve sürdürülebilirlik için eğitim tanımı ile ilgili kod ve kategoriler Birdsall (2014), Kawaga (2007), Kilinc ve Aydın (2011) ve McKeown (2002)’nin çalışmaları incelenerek oluşturulmuştur. Analiz sırasında yeni kodlar çıktıkça kod listesine eklenmiştir. İlk kodlamadan sonra, odaklanmış kodlama, ikinci döngü analitik süreç olarak (Saldaña, 2009), yalnızca araştırma sorularını ilgilendiren kodlara odaklanmak için kullanılmıştır. Verilerin analizinde kodlama güvenirliği için ikinci araştırmacı da rastgele seçilen dört görüşmeyi kodlamış, kodlar karşılaştırılmış ve güvenirlik %80 olarak bulunmuştur. 

Araştırma Bulguları: Ortaokul matematik öğretmen adayları ile yapılan görüşmeler sonucunda 10 katılımcıdan 3’ü araştırma esnasında çevre ve sürdürülebilirlikle ilgili bir seçmeli ders alıyor olduğunu ya da aldığını belirtirken, 7’si lisans programında böyle bir ders almadıklarını ifade etmişlerdir. Ders almakta olan katılımcılar sürdürülebilirlik ve çevre ile ilgili konulara daha fazla ilgililerinin arttığını belirtmişlerdir. Analizden elde edilen sonuçlara göre toplam 6 kategori altında kodlar oluşturulmuştur. Bu kategoriler şöyledir: “Sürdürülebilirliğin Tanımı”, “Sürdürülebilirlik için Eğitim’in Tanımı”, Matematik Eğitimi’nin Amacı”, “Matematik Öğretimi ve Sürdürülebilirlik Arasındaki İlişki”, “Sürdürülebilirlikle İlişkilendirilebilen Matematik Konuları” ve “Sürdürülebilirlikle ve Matematiği İlişkilendiren Etkinlik Örnekleri”. Katılımcılar daha önce matematik eğitiminin sürdürülebilirlik kavramıyla ilişkilendirilebileceğini hiç düşünmediklerini dile getirmişlerdir. Ancak görüşmeler sırasında verdikleri yanıtlardan çeşitli matematik ve sürdürülebilirlik konuları arasında bağlantı kurulabileceğini ifade etmişlerdir. Sürdürülebilirlik ve matematik öğretimi arasındaki ilişkiyi açıklarken iki temel kod ortaya çıkmıştır: 1. Sürdürülebilirliğin hem amaç hem de bağlam olarak kullanılması ve 2. Sürdürülebilirliğin sadece bağlam olarak kullanılması. Katılımcılardan 6’sı matematik konularını anlatırken sürdürülebilirlik konularına (örn., enerji, su, atıklar) yer verilmesi gerektiğini ve böylece öğrencilerde sürdürülebilirlik bilincinin de kazandırılabileceğini ifade etmişlerdir. Üç öğretmen adayı ise matematik öğretiminde sürdürülebilirliği bağlam olarak kullanılmasından yani sürdürülebilirlik konuları temel alınarak matematik derslerinin işlenebileceğini belirtmişlerdir. Bu katılımcılar sürdürülebilirlik bilincinin doğrudan değil ancak örtük olarak verilebileceğini vurgulamışlardır. Katılımcılar sürdürülebilirlik konularıyla ilişkilendirilebilecek çeşitli matematik konu alanlarından da bahsetmişlerdir. Örneğin, sayılar, işlemler, veri işleme, geometri ve ölçme gibi konular en çok örnek verdikleri alanlardır. Sürdürülebilirlik ile ilgili konulardan ise özellikle su tüketimi, geri dönüşüm, atıklar ve enerji tüketimi gibi konuların matematik öğretimiyle ilişkilendirilebileceğini ifade etmişlerdir.

Araştırma Sonuçları ve Öneriler: Bu çalışmada öğretmen adaylarının açıklamaları sürdürülebilirlik konularının matematik dersi ile nasıl ilişkilendirilebileceği ile ilgili yol göstermektedir. Öğrenciler sürdürülebilirlikle ilgili konuları keşfederken aynı zamanda matematikle ilgili veri toplama, verileri analiz etme, problem çözme gibi pek çok beceriyi kazanabilirler (Serow, 2015). Çalışma sırasında matematik öğretmen adayları verdikleri örneklerde matematikle ilgili pek çok öğrenme alanından bahsetmişlerdir. En çok örnek verdikleri matematik öğrenme alanları, sayılar, geometri, ölçme ve veri işlemedir. enzer şekilde, Serow (2015) geometri, veri analizi ve sayılar gibi matematik öğrenme alanlarının sürdürülebilirlikle ilişkilendirilebileceğini ifade etmiştir. Serow (2015) aynı zamanda su tüketimi, enerji kullanımı, nüfus artışı, yenilenebilir enerji kaynakları, atıkların azaltılması, sürdürülebilir gıda üretimi, sera gazı etkisi gibi sürdürülebilirlikle ilgili çeşitli konulara yer vermiştir. Bu çalışmada ise matematik öğretmen adaylarının sürdürülebilirlikle ilgili verdikleri örnekler özellikle çevresel sürdürülebilirlik üzerine bulunmuştur. Sürdürülebilir gıda üretimi, iklim değişikliği, ekonomik gelişme, sosyal adalet gibi konularla ilgili yeteri kadar örnek sunulmamıştır. Çalışmaya katılan ortaokul matematik öğretmen adaylarının sürdürülebilirlikle matematik konularının ilişkilendirilebilmesine yönelik olumlu yaklaşımlara sahip oldukları gözlemlenmiştir. Barwell (2018) sürdürülebilirlik konularının matematik eğitimiyle ilişkilendirilmesi üzerine yeteri kadar argüman üretilmediğini, bu konuda daha fazla araştırma yapılması gerektiğini vurgulamaktadır. Buradan yola çıkarak bu çalışmada öğretmen adaylarının verdikleri örnekler sürdürülebilirlik kavramının matematik konularının öğretimiyle nasıl ilişkilendirilebileceği üzerine bazı öneriler sunmaktadır. Matematik konularını öğretirken sürdürülebilirliğin hem bağlam hem de amaç olarak kullanılabileceği algısı ortaya çıkmaktadır. İleriki çalışmalarda matematik öğretmenlerinin derslerinde sürdürülebilirlik konularıyla matematiği nasıl ilişkilendirdiği ile ilgili araştırmalar yapılabilir ve öğretmenler için somut örnekler sunulabilir. Matematik öğretmen adaylarına sürdürülebilirliğin sosyal, çevresel ve ekonomik boyutlarını da anlatarak daha bütüncül bir bakış açısı geliştirmeleri sağlanabilir. Lisans eğitimi sırasında matematik öğretmen adaylarına matematik öğretimi derslerinde sürdürülebilirlik konularını da ilişkilendirebilecekleri fırsatlar sunulabilir. Bu çalışmanın devamı olarak adayların matematik öğretmeni olduklarında kendi sınıflarında sürdürülebilirlik konularını matematik derslerinde nasıl ilişkilendirdikleri gözlemlenebilir ve öğretmenlerin konuyla ilgili deneyimleri ve algıları üzerine görüşmeler yapılabilir.

Anahtar Kelimeler:Sürdürülebilirlik için eğitim, sürdürülebilirlik, matematik öğretimi, ortaokul matematik öğretmen adayları

163 Görüldü
2020 Sayı 89

Indexed By

 
#
Tamam