Eurasian Journal of Educational Research

Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
Göksu GÖZEN
Çocuklar için Mimari Tasarım Öğretim Programı: Türk Kültürüne Uyarlanması ve Etkililiğinin Analiz Edilmesi
10.14689/ejer.2015.59.3

Problem Durumu:Tasarım; özgün bir ürün oluşturmak üzere fikir, çizim, bilgi vb. bileşenlerin bağdaştırıldığı karmaşık bir süreçtir. Fiziksel dünyayı değiştirerek ona estetik bir uyum vermek üzere çocukların özgün fikirler ortaya atmalarını desteklemek, onlarda arayış, deneyim ve keşif sürecini desteklemekte, başta yaratıcı düşünme ve problem çözme becerisi olmak üzere diğer pek çok üst düzey düşünme becerisinin gelişimine katkıda bulunmaktadır. Bu nedenle, doğuştan tasarımcı olan her insanın bu yetisinin, uygun eğitim programları ile erken yaşlardan itibaren desteklenmesi ve geliştirilmesi son derece önemlidir. Çocuklara içinde bulundukları çevreye, doğaya ve mekanlara ilişkin söz hakkı tanımak ve yaratıcı düşünen, problem çözebilen, eleştirel düşünen, kültürel birikim ve sorumluluk sahibi bireyler olmalarına katkıda bulunmak, onlara verilecek sistemli bir tasarım eğitimi ile mümkündür. Ancak Türkiye’de, çocuklara yönelik bir tasarım eğitimi programı bulunmamaktadır.

Araştırmanın Amacı: Bu çalışmanın amacı; anaokulundan lise çağına kadar olan çocuklara tasarıma ilişkin bilgi ve becerileri kazandıran, yaratıcı düşünme ve problem çözme becerilerinin gelişimini destekleyen, onları içinde bulundukları eğitim mekânlarını tasarlayabilen, içinde yaşadıkları dünyaya duyarlı bireyler haline getirmeyi amaçlayan ve Amerika Birleşik Devletleri’nde 30 yıla yakın bir süredir uygulanan Çocuklar için Mimari Tasarım Öğretim Programı’nı okulöncesi ve 1-5. sınıf düzeyinde öğrenim gören 6-11 yaş grubu Türk çocukları için uyarlamak ve uyarlanmış programın etkililiğini analiz etmektir.

Araştırmanın Yöntemi: Mimari Tasarım Öğretim Programı'nın Türk kültürüne uyarlanması, uzman gruplarının çalışmalarıyla gerçekleştirilmiş, uyarlamanın farklı adımlarında o adımın içeriğine (orijinal programın Türk diline çevrilmesi, orijinal dile geri-çeviri süreci, programın içeriğinin deneyimsel, kavramsal ve anlamsal eşdeğerliğinin belirlenmesi, içeriğin Tük kültürüne özgü öğelerle donatılması ve incelenmesi) bağlı olarak ölçüt örnekleme tekniğiyle oluşturulmuş beş farklı uzman grubu görev almıştır. Programın etkililiğinin belirlenmesinde son-test kontrol gruplu deneysel bir çalışma yürütülmüştür. Uyarlanan program 2011-2012 öğretim yılı güz döneminde 13 hafta boyunca, Ankara ili merkez ilçesinde bulunan orta sosyoekonomik düzeydeki bir ilkokulun okulöncesi ve 1-5. sınıf düzeylerinde öğrenim görmekte olan 6-11 yaş arasındaki toplam 177 çocuğa uygulanmıştır. Bu çocuklar, her bir sınıf/yaş düzeyini temsil eden altı farklı deney grubunu oluştururken, aynı özelliklere sahip altı kontrol grubunda yer alan toplam 167 çocuğa ise daha geleneksel etkinliklerden oluşan bir program uygulanmıştır. Programın uygulanması süresince, her bir oturum sonrasında çocuklara mimari tasarım odaklı performans görevleri verilmiştir. Görevler doğrultusunda tasarlanan iki ve/veya üç boyutlu ürünler ise araştırmacı tarafından geliştirilen, geçerli ve güvenilir araçlar oldukları kanıtlanan göreve-özel analitik dereceli puanlama anahtarları ile değerlendirilmiştir. Bu anahtarlar ile yapılan değerlendirmelerin sonuçları, çocukların tasarım becerisi düzeylerinin göstergesi olarak tanımlanmıştır. Farklı yaş gruplarındaki çocukların estetik yargı açısından tercih yapma ve karar verme süreçlerindeki gelişimsel farklılıklar, tasarım odaklı performans görevlerinin ve her bir göreve özgü dereceli puanlama anahtarının geliştirilmesi sürecinde biçimlendirici bir rol oynamıştır. Tüm performans görevleri ve görevlere özel anahtarlar aynı zamanda "sınıf düzeyine ve yaşa özel" bir yapıya da sahip olacak şekilde (yaş gruplarına göre farklı sayıda ve nitelikte değerlendirme ölçütleri içerecek biçimde) geliştirilmiştir. Ölçme araçlarının bu yapısı ve araştırmanın amacı göz önünde bulundurularak, programın uygulandığı deney grubunda ve geleneksel tasarım etkinliklerini içeren öğretim programının uygulandığı kontrol grubunda yer alan çocukların tasarım ürünlerine dayalı performans puanlarının ortalamaları, farklı sınıf/yaş düzeyleri için karşılıklı olarak değil, her sınıf/yaş düzeyi için kendi içinde karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmada, örneklem büyüklüğünün kullanılacak istatistiğin türü açısından belirleyici olması göz önünde bulundurularak parametrik olmayan bir istatistik olan ilişkisiz ölçümler için Mann Whitney U-testinden yararlanılmıştır. Analizlerde .01 ve .05 manidarlık düzeyleri benimsenmiş, EXCEL 7.0 ve SPSS 17.00 paket programlarından yararlanılmıştır.

Araştırmanın Bulguları: İstatistiksel analizler sonucunda; 13 farklı performans görevi ürününe dayalı tasarım becerilerinin gelişimi açısından, deney ve kontrol grupları arasında tüm sınıf/yaş düzeylerindeki deney gruplarının lehine manidar farklar elde edilmiştir.

Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri: Yaratıcı düşünme; temel düzeydeki örgün eğitim ile geliştirilmesi zorunlu olan bir anahtar düşünme becerisidir. Tasarım eğitimi ise yaratıcılığın gelişiminde önemli bir görev görmektedir çünkü tasarımın kendisi başlı başına bir yaratma etkinliğidir. Bu araştırmanın bulguları, Türk kültürüne uyarlanan Mimari Tasarım Öğretimi Programı’nın 6-11 yaş çocuklarının tasarım becerilerini geliştirmede etkili bir program olduğunu göstermiştir. Programın, bu etkisiyle, çocukların başta yaratıcı düşünme ve problem çözme becerisi olmak üzere üst düzey düşünme süreçlerine dayalı bilişsel, sosyal ve duygusal gelişimlerini desteklediği söylenebilir. Bu göz önünde bulundurularak, matematik, tarih, fen ve sanattan yararlanan, çoklu zekaya dayalı ve disiplinler arası bir program olan Mimari Tasarım Öğretimi Programı'nın, okulöncesi, ilkokul, ortaokul ve lise öğretim programlarındaki temel öğrenme alanları (dil bilgisi, matematik, fen ve teknoloji, sanat vb.) ile bütünleştirilmesi ve böylece etkililiğinin artırılması önerilmektedir.

Anahtar Sözcükler: Çocuk, tasarım, yaratıcılık, problem çözme, eğitim.

826 Görüldü
2015 Sayı 59

Indexed By

 
#
Tamam