Eurasian Journal of Educational Research

Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
Ayşegül KARABAY, Bilge KUŞDEMİR KAYIRAN, Dilek IŞIK
Öğretmen Adaylarının Eleştirel Okuma Öz-Yeterlik Algılarının İncelenmesi
10.14689/ejer.2015.59.13

Problem Durumu: Bilginin hızla ve yığılarak ilerlediği 21.yy’da bilgi edinimi bireyler ve toplumlar için önemli bir kazanım haline gelmiştir. Bilginin kullanılabilmesi için onun doğru anlaşılması, yorumlanması ve bununla da kalmayıp bu bilginin doğruluğunun, yararlılığının ve gerekliliğinin de sorgulanması gerekmektedir. Bu becerilerin kazanılmasında okuma etkinliğinin işlevi ve niteliği önem kazanmaktadır. Bireyin, okuma işlemi anlayarak ve zevk duyarak tamamlandıktan sonra yazarın fikirlerini yorumlaması ve bu konudaki başka bilgiler ile karşılaştırarak ileri sürülen fikirleri eleştirmesi gerekir. Öğrencilerin eleştirel okur olmaları için ise öncelikle öğretmenlerin eleştirel okur olmaları gerekmektedir. Eleştirel düşünme becerisine sahip öğretmenler, eleştirel düşünmeye ortam hazırlamaya daha istekli, sorduğu sorunun tek bir cevabı olmadığında kendi kafasındaki cevabın dışındakileri de önemseyip dinleyen, öğrencinin sadece cevap verebilmesini değil, soru sormasını da öğrenmesini hedefleyen değişime açık öğretmenlerdir.  Bu alandaki öğretmen yeterliliği öğrenme ortamını ve öğretim yöntemlerini etkileyecektir. Eğitim programında da yer alan eleştirel okuma becerilerinin öğretimi konusunda öğretmenlere büyük görevler düşmektedir. Öğretmenlerin ise bu becerileri öğretebilmeleri için öncelikle kendilerinin sahip olmaları ve anlamaları gerekmektedir. Bu nedenle öğretmen yetiştirilmesinde, öğretmen adaylarının hangi düzeyde bu bilgi ve becerilere sahip olduklarının belirlenmesi gerekmektedir. Öğretmen adaylarının hangi düzeyde eleştirel okuma becerisine sahip olduklarını belirlemek, öğretmen yetiştiren eğitim kurumlarının nasıl daha nitelikli öğretmen yetiştirecekleri konusunda fikir vermesi açısından önemlidir. Öğretmenlerin eleştirel düşünme ve okuma becerileri ile ilgili araştırmalara rastlanmakla birlikte, öğretmen adaylarının eleştirel okuma öz-yeterlik algılarının incelendiği herhangi bir araştırmaya rastlanmamıştır. Bu nedenle bu araştırma öğretmen adaylarının eleştirel okuma öz-yeterlik algılarını çıkarması açısından önemli olduğu düşünülmektedir. 

Araştırmanın Amacı: Bu araştırmanın temel amacı, öğretmen adaylarının eleştirel okuma öz-yeterlik algılarını belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda problem cümlesi; “Öğretmen adaylarının cinsiyetleri, okudukları program, sınıf düzeyleri ve akademik başarılarına göre eleştirel okuma öz-yeterlik algıları farklılaşmakta mıdır?” şeklinde belirlenmiştir. Bu amaç doğrultusunda aşağıdaki sorulara cevap aranmıştır.

  • Öğretmen adaylarının eleştirel okuma öz-yeterlik algıları nasıldır?
  • Öğretmen adaylarının eleştirel okuma öz-yeterlik algı ölçeğinden aldıkları puanlar cinsiyete göre göre anlamlı bir şekilde farklılık göstermekte midir?
  • Öğretmen adaylarının eleştirel okuma öz-yeterlik algıları ölçeğinden aldıkları puanlar sınıf düzeyine göre göre anlamlı bir şekilde  farklılık göstermekte midir?
  • Öğretmen adaylarının eleştirel okuma öz-yeterlik algıları ölçeğinden aldıkları puanlar öğrenim gördükleri programa göre anlamlı bir şekilde farklılık göstermekte midir?
  • Öğretmen adaylarının eleştirel okuma öz-yeterlik algıları ölçeğinden aldıkları puanlar akademik başarılarına göre anlamlı bir şekilde farklılık göstermekte midir?

Araştırmanın Yöntemi: Betimsel araştırma yöntemlerinden genel tarama modeli kullanılmış olan bu çalışmada, öğretmen adaylarının eleştirel okuma öz-yeterlik algıları belirlenmiştir. Bu amaç doğrultusunda öğretmen adaylarının eleştirel okuma öz-yeterlik algıları çeşitli değişkenler (cinsiyet, öğrenim gördüğü program, sınıf düzeyi ve akademik başarı) açısından incelenmiştir.

Araştırmaya, 2012-2013 Öğretim Yılı Bahar Yarıyılı’nda, Türkiye’nin güneyinde yer alan bir üniversite’nin Eğitim Fakültesi İlköğretim Bölümü’nün Sınıf Öğretmenliği, Okulöncesi Öğretmenliği, Fen ve Teknoloji Öğretmenliği, Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Ana Bilim Dalları ve Türkçe Eğitimi Bölümü’nde öğrenim gören 594 öğretmen adayı katılmıştır. Bu öğretmen adaylarının, 394’ü kız, 200’ü erkektir. Öğretmen adaylarından 155’i birinci sınıf, 167’si ikinci sınıf, 156’sı üçüncü sınıf ve 116’sı dördüncü sınıf olup; 124’ü sınıf öğretmenliği, 90’ı sosyal bilgiler öğretmenliği, 130’u fen ve teknoloji öğretmenliği, 127’si okul öncesi öğretmenliği ve 123’ü Türkçe eğitimi bölümünde öğrenim görmektedir. Araştırmada veri toplama aracı olarak “Eleştirel Okuma Öz-yeterlik Algı Ölçeği” kullanılmıştır. Araştırmada nicel veriler üzerinde bağımsız gruplar t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) yapılmıştır.

Anahtar Sözcükler: Eleştirel okuma, öğretmen adayları, öz-yeterlik algısı, öğretmen yetiştirme

Araştırmanın Bulguları: Araştırmadan elde edilen bulgulara göre öğretmen adaylarının eleştirel okuma öz-yeterlik algıları orta düzeyin üstündedir. Bu çalışmada, öğretmen adaylarının eleştirel okuma öz-yeterlik algısı cinsiyet, akademik başarısı, öğrenim gördüğü program ve sınıf düzeyi gibi çeşitli değişkenler açısından incelenmiştir. Buna paralel olarak araştırmadan elde edilen diğer bulgular da öğretmen adaylarının eleştirel okuma öz-yeterlik algılarının cinsiyete, öğrenim gördüğü programa ve akademik başarıya göre faklılık gösterdiği ancak okuduğu sınıf düzeine göre farklılık göstermediğidir. Öğretmen adaylarının eleştirel okuma öz-yeterlik algısının cinsiyet açısından kızlar, akademik başarıya göre ise 3.00 ve üstü lehine olduğu bulunmuştur.

Öğretmen adaylarının eleştirel okuma öz-yeterlik algısının öğrenim gördüğü programa göre Türkçe Eğitimi Bölümü lehine olduğu bulunmuştur.  Türkçe Eğitimi Bölümü'nün lisans programı incelendiğinde altıncı yarıyılda  “Anlama Tekniği II: Okuma Eğitimi” dersinin içeriğinde okuma türleri başlığı altında eleştirel okumanın yer aldığı görülmüştür. Bu ders kapsamında öğretmen adaylarının eleştirel okumaya yönelik bilgilerinin ve farkındalıklarının attığı söylenebilir.

Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri: Bu araştırmada öğretmen adaylarının eleştirel okuma öz-yeterlik algısının orta düzeyin üstünde olduğu bulunmuştur. Ayrıca, öğretmen adaylarının cinsiyet, öğrenim gördüğü program, akademik başarı açısından eleştirel okuma öz-yeterlik algılarının farklılaştığı, ancak sınıf düzeyine göre farklılaşmadığı saptanmıştır. Bu sonuçlardan yola çıkarak 2005 programıyla birlikte öne çıkan eleştirel düşünme becerisinin öğrencilere kazandırılabilmesi için öncelikle öğretmenlere bu becerilerin kazandırılması ön koşul olduğu düşünüldüğünde Eğitim fakültelerinin her bölümde eleştirel düşünme- okuma becerisini kazandırmaya yönelik ders içeriklerinin düzenlenmesi gerektiği söylenebilir.

Öğretmen adaylarının öz-yeterlik inançları onların davranışlarını daha doğru olarak anlaşılmasına imkan tanıdığı göz önüne alındığında öğretmenlerin özel alanlardaki öz-yeterliğinin büyük öneme sahip olduğu söylenebilir. Öğretmen eğitimindeki uygulamalar için özyeterliklerin belirlenmesini noktasından hareketle öğretmen eğitiminde öz-yeterlik algısının geliştirilmesine önem verilmesi gerektiği görülmektedir. Bu bağlamda, eğitim fakültelerinde eğitim gören öğretmen adaylarının öz-yeterlik inanç düzeylerinin ve problem çözme becerilerinin belirlenmesi ve bu becerilerinin geliştirilmesine yönelik çalışmaların yapılması önerilebilir.

928 Görüldü
2015 Sayı 59

Indexed By

 
#
Tamam