Eurasian Journal of Educational Research

Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
Sezen CAMCI ERDOGAN
Üstün Zekalılar Öğretmenliği Adaylarının Fen Öğretimi Öz Yeterlik İnançlarının ve Bilimsel Tutumlarının İncelenmesi
10.14689/ejer.2015.59.8

Problem Durumu: Üstün zekalıların eğitimi son dönemde üzerinde titizlikle çalışılan konulardan birisi olmuştur. Özellikle üstün zekalıların tanılanması, eğitim süreçlerindeki farklılaştırmalar, üstün zekalı öğrencilere eğitim verecek öğretmenlerin özellikleri ve eğitilmeleri vb. gibi konular daha çok ön plana çıkmaktadır. Üstün zekalıların yaşıtlarına göre daha ileride olan kavrayış düzeyleri, üst düzey düşünme becerilerini çok daha erken yaşta, etkili kullanabilmelerini sağlamaktadır. Üstün zekalı öğrencilerin sahip oldukları bu beceriler ile birlikte ileri derecede sahip oldukları içsel merakları da özellikle Fen bilimleri derslerinde daha çok ortaya çıkmakta ve güdülenmektedir. Fen bilimleri dersleri üstün zekalı öğrencilerin dünyaya dair meraklarını ve ilgilerini bilimsel araştırmalar ile giderebilecekleri önemli derslerden biridir. Bu bağlamda üstün öğrencilerin sahip oldukları meraklarını güdüleyerek, onlara bu merak ve ilgilerini sürdürebilecekleri ve bu konularda gerekli öğrenmeleri sağlayabilecekleri öğrenme ortamlarının sağlanması gerekmektedir. İhtiyaçları olan, etkili öğrenme ortamlarının sağlanmasında en etkili rolü öğretmenler üstlenmektedir. Öğretmenlerin sahip olduğu derse yönelik ilgi, tutum ve öz yeterlik algılarının öğrencilerin dersteki başarı, ilgi ve tutumlarını etkilediği düşünüldüğünde öğretmenlerin o derse yönelik sahip olduğu ilgi, tutum ve öz yeterlik algılarının da belirlenmesi önemlidir. Bireyin farklı durumlarla baş etme, belli bir etkinliği başarma yeteneğine, kapasitesine ilişkin kendini algılayışı olarak tanımlanan öz yeterlik algısı, kişisel öz-yeterlik algısı ve sonuç beklentisi olmak üzere iki alt boyuta sahiptir. Kişisel öz-yeterlik inancı kişinin istediği bir sonucu yaratabilmek için gerekli davranışları başarıyla gösterip gösteremeyeceğine ilişkin inancıdır. Sonuç beklentisi ise, kişinin yaptığı bir davranışın hangi sonuçları doğurabileceğini yaklaşık olarak tahmin edebilmesidir.  Bilimsel tutum ise bireyin bilim ile ilgili sahip olduğu olumlu ve olumsuz duygular olarak tanımlanmaktadır. Yüksek öz yeterlik algısına ve pozitif tutuma sahip olan öğretmenlerin ise, öğrencilerin ihtiyaç duyduğu eğitim ortamlarını hazırlama ve etkili öğrenmenin sağlanma noktasında çok daha başarılı olduğu belirtilmektedir. Bu yüzden öğretmenlerin ya da öğretmen adaylarının sahip olduğu tutum ve öz yeterlik algılarının belirlenmesi ve bu özellikleri geliştirecek ortamların, etkinliklerin ya da eğitimlerin hazırlanması önemlidir.

Araştırmanın Amacı: Bu bağlamda çalışmanın amacı, üstün zekalılar öğretmenliği adaylarının Fen öğretimine yönelik öz yeterlik inançları ile bilimsel tutumlarının farklı değişkenlere (cinsiyet, sınıf düzeyi vb.) göre farklılaşıp farklılaşmadığını ortaya koymak ve bu iki değişken arasındaki (Fen öğretimine yönelik öz yeterlik inancı ile bilimsel tutum) ilişki düzeyini belirlemektir.

Araştırmanın Yöntemi: Çalışma ilişkisel tarama modelinde yapılandırılmıştır. Korelasyon türü ilişkisel taramada, ilişki aramalarda değişkenlerin birlikte değişip değişmedikleri, bir değişme varsa, bunun nasıl olduğu öğrenilmeye çalışılır. Çalışma grubunu, 55’i kız ve 35’i erkek üstün zekalılar öğretmenliği lisans programına devam eden 90 öğrenci oluşturmuştur.  Veriler Bilimsel Tutum Ölçeği ve Fen Öğretimi Öz Yeterlik İnanç Ölçeği ile toplanmıştır. Bilimsel Tutum Ölçeği için yapılan geçerlik ve güvenirlik analizleri sonucunda, ölçeğin cronbach alfa güvenirlik katsayısı 0.76 olarak bulunurken; mevcut çalışma için cronbach alfa güvenirlik katsayısı 0.70 bulunmuştur. Fen Öğretimi Öz Yeterlik İnanç Ölçeği “Fen Öğretiminde Kişisel Öz Yeterlik İnancı (FÖKÖYİ)” ve “Fen Öğretiminde Sonuç Beklentisi (FÖSB)” olmak üzere iki alt boyuttan oluşmaktadır. Ölçeğin orijinal halindeki cronbach α katsayısı Fen Öğretiminde Kişisel Öz Yeterlik İnancı ve Fen Öğretiminde Sonuç Beklentisi alt boyutları için sırası ile 0.90 ve 0.76 olup mevcut çalışmada ise sırası ile 0.82 ve 0.68 olarak bulunmuştur. Verilerin analizinde bağımsız gruplar için t testi, ANOVA ve korelasyon analizleri kullanılmıştır.

Araştırmanın Bulguları: Araştırma bulgularından, üstün zekalılar öğretmenliği adaylarının sahip olduğu bilimsel tutum puanlarına bakıldığında, bilimsel tutum puanlarının cinsiyet açısından farklılık göstermediği ve iyi düzeyde olduğu; sınıf değişkeni açısından her sınıf düzeyinde de iyi olduğu ve sınıf düzeyi arttıkça bilimsel tutumun da olumlu yönde arttığı ortaya koyulmuştur. Üstün zekalılar öğretmenliği adaylarının Fen Öğretimi Öz Yeterlik İnançlarına bakıldığında, Fen Öğretimine Yönelik Kişisel Öz Yeterlik alt boyutunun cinsiyet açısından değişmediği; sınıf düzeyi arttıkça inancın da olumlu yönde arttığı gözlenmiştir.  Fen Öğretiminde Sonuç beklentisi alt boyutuna bakıldığında ise hem cinsiyet hem de sınıf düzeyi açısından farklılık olmadığı, puanların anlamlı olarak değişmediği, “kararsızım” yani orta düzeyde kaldığı ortaya çıkmıştır. Ayrıca araştırma bulgularından, öğrencilerin Bilimsel Tutum ve Fen Öğretimine Yönelik Öz Yeterlik İnançları değişkenleri arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişkinin varlığı ortaya koyulmuştur.

Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri: Araştırma bulguları sonucunda, üstün zekalılar öğretmenliği adaylarının bilimsel tutumlarını, lisans düzeyinde aldığı ve içeriği ile bilime/fene daha yakın olan derslerinin içerikleri ile zenginleştirdiği ve her sınıf düzeyine alınan farklı derslerle geliştirdiği söylenebilir. Üstün zekalı ve yetenekli öğrencilerin sahip olduğu fen öğretimine yönelik öz yeterlik algıları bulgularından ise, öğrencilerin lisans düzeyinde fen öğretimi ile ilgili istediği sonucu yaratabilmesi için gerekli davranışları başarı ile gösterebileceğine inancının olduğu; fakat bu davranışları uyguladığında hangi sonuçların ortaya çıkabileceğini tahmin etmesi noktasında sıkıntı yaşadığı söylenebilir. Öğrencilerin teorik olarak yeterli bilgi ve becerilere sahip olduğunu düşündüğü ama uygulama fırsatı bulamadığı için bu bilgi ve becerileri uyguladığında nasıl bir sonuç ile karşılaşacağı noktasında sıkıntı yaşadıkları söylenebilir. Bu bağlamda genel olarak öğrencilerin hem bilimsel tutumlarını hem de fen öğretimi öz yeterlik inançlarını olumlu yönde geliştirecek, işbirlikli çalışmaları da destekleyen, günlük hayattan seçilmiş, sorgulayıcı temelli olan ve uygulama fırsatlarının sunulduğu eğitim ortamlarının hazırlanması önerilmiştir.

Anahtar Sözcükler: Üstün zekalı öğrenci, öğretmen adayı, bilimsel tutum, öz yeterlik algısı

873 Görüldü
2015 Sayı 59

Indexed By

 
#
Tamam