Eurasian Journal of Educational Research

Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
Seval KULA KARTAL, Omer KUTLU
Akademik Güdülenme Ölçeği’nin Boyutluluk Açısından Madde Tepki Kuramı Modellerine Dayalı Olarak İncelenmesi
10.14689/ejer.2020.86.8

Problem Durumu: Eğitimde ve psikolojide kullanılan en temel matematiksel modeller bazı varsayımlara dayalı olarak geliştirilmiştir. Bu varsayımlarından biri ölçme araçlarından elde edilen madde yanıt matrisinin boyutluluğuna ilişkindir. Farklı modellerle ve test koşullarıyla boyutluluğun incelendiği yöntemler sonuçların doğruluğu üzerinde belirleyici olmaktadır. Ölçme modelleri örtük özelliğin doğasına uygun olmadığında, ölçme aracının boyutluluğuna ilişkin çelişkili çıkarımlar yapılmaktadır. Boyutluluğu açısından çelişkili bulguların elde edildiği ölçme araçlarından biri bu araştırmanın odak noktası olan Akademik Güdülenme Ölçeği (AGÖ)’dir.

Modellerin dayandığı varsayımlar boyutluluk yöntemleriyle elde edilen bulguları etkileyebildiğinden, boyutluluğuna ilişkin doğru bulgulara ulaşılması için Akademik Güdülenme Ölçeği maddelerine verilen yanıtları en iyi betimleyen ölçme modelinin belirlenmesi ve boyutluluğun bu modelle incelenmesi gerekmektedir. İlgili çalışmalar, monoton olmayan madde tepki kuramı modelinin duyuşsal özelliklerin doğasına daha uygun bir ölçme modeli olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, monotonluk varsayımının boyutluluğa ilişkin bulguları etkileyerek ölçme araçlarının faktör yapılarına ilişkin hatalı çıkarımlara neden olduğu bulunmuştur. Bu nedenle, monoton olmayan madde tepki kuramı modeline uyduğu düşünülen bir veride çok boyutluluğun varlığına ilişkin kanıtlar elde edildiğinde, verinin monotonluk varsayımı açısından monoton ve monoton olmayan modellerin model veri uyumlarının karşılaştırılması yoluyla incelenmesi gerekmektedir. Ancak, alanyazında güdülenmenin monoton olmayan modele dayalı olarak incelendiği sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Ölçek maddelerinin monotonluk varsayımına uygunluğu açısından, monoton ve monoton olmayan MTK modellerinin karşılaştırıldığı bir çalışmaya ise rastlanmamıştır. Ayrıca, çalışmalarda AGÖ maddelerinden elde edilen yanıt matrisinin boyutluluğunun faktör analizi çerçevesinde incelendiği, boyutluluk incelemelerinin MTK çerçevesinde parametrik ve parametrik olmayan yöntemlerle yapılmadığı görülmüştür. Ölçek maddelerinin boyutluluğuna ilişkin kararların, MTK çerçevesinde geliştirilmiş parametrik ve parametrik olmayan yöntemlerle elde edilen daha kapsamlı kanıtlara dayalı olarak verilmesi önemli görülmektedir. Alanyazındaki bu eksiklikler doğrultusunda, AGÖ maddelerinin boyutluluk açısından MTK çerçevesinde geliştirilmiş tek ve çok boyutlu parametrik ve parametrik olmayan modellere dayalı olarak incelenmesi gerekli görülmektedir.

Araştırmanın Amacı: AGÖ maddelerinin boyutluluk açısından MTK çerçevesinde geliştirilmiş Aşamalı Tepki Modeli (ATM), Genelleştirilmiş Aşamalı Monoton Olmayan Model (GAMOM), İki Faktör Modeli (İFM) ve DIMTEST analizine dayalı olarak incelenmesi araştırmanın amacını oluşturmaktadır.

Araştırmanın Yöntemi: Bu çalışma, AGÖ maddelerinin boyutluluk ve monotonluk varsayımlarına uygunluğu açısından bilgi sağlaması yönüyle betimsel, boyutluluğun farklı madde tepki kuramı modellerinin model veri uyumuna dayalı olarak karşılaştırılmasına dayalı olarak incelenmesi yönüyle de temel bir araştırma niteliğindedir. Araştırmanın çalışma grubunu 2016-2017 eğitim-öğretim yılı güz döneminde Ankara Üniversitesi’nin Eğitim Bilimleri, Siyasal Bilgiler, İletişim, Mühendislik, Diş Hekimliği, Veteriner ve Hukuk Fakültelerinde öğrenimini sürdüren üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışma grubunda toplam 1858 öğrenci bulunmaktadır.

Araştırmanın verileri Akademik Güdülenme Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Fransızca olarak geliştirilen ölçeğin İngilizceye uyarlanması Vallerand ve diğerleri (1992) tarafından yapılmıştır. İngilizce formun yapı geçerliğinin incelenmesi amacıyla yapılan doğrulayıcı faktör analizi sonucunda yedi faktörlü yapı için kabul edilebilir uyum değerleri elde edilmiştir. Ölçeğin alt boyutları için elde edilen Cronbach Alfa güvenirlik katsayıları 0.83 ile 0.86 arasında değişmektedir. Akademik Güdülenme Ölçeği’nin İngilizce’den Türkçe’ye uyarlanması Karagüven (2012) tarafından yapılmıştır. Türkçe formun yapı geçerliğinin incelenmesi amacıyla açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda model veri uyumu değerlerinin yüksek olduğu ve özgün ölçeğin yedi faktörlü yapısının doğrulandığı bulunmuştur. Çalışmada ölçeğin boyutları; İçsel Motivasyon (Bilme, Başarma, Uyarım), Dışsal Motivasyon (Dışsal Düzenleme, İçe Yansıyan, Belirlenmiş) ve Motivasyonsuzluk olarak adlandırılmıştır. 

Akademik Güdülenme Ölçeği’nden elde edilen madde yanıt matrisinin boyutluluğunun incelenmesi amacıyla Aşamalı Tepki Modeli (ATM), Genelleştirilmiş Aşamalı Monoton Olmayan Model (GAMOM) ve İki Faktör Modeli (İFM)’ne dayalı olarak madde ve birey parametre kestirimleri yapılmıştır. Ayrıca DIMTEST analizine dayalı olarak da boyutluluk incelemesi yapılmıştır. ATM’ye dayalı kestirimler R programında “mirt” paketi (Chalmers, 2012), GAMOM’a dayalı kestirimler GGUM2004 programı (Roberts, Donoghue ve Laughlin, 2000) kullanılarak yapılmıştır. İFM’ye dayalı parametre kestirimleri R programında “mirt” paketi (Chalmers, 2012) kullanılarak elde edilmiştir. Modeller arası karşılaştırmalar ölçek, madde ve birey düzeyinde genel, madde ve birey model veri uyumu istatistikleri hesaplanarak yapılmıştır. Ayrıca, iki faktör modeline dayalı olarak genel ve grup faktör tarafından açıklanan varyans oranları ve güvenirlik değerleri incelenmiştir.

Araştırmanın Bulguları: Genel model veri uyumu istatistiklerine dayalı olarak yapılan modeller arası karşılaştırmalar İFM’nin genel model veri uyumunun ATM’ye göre anlamlı biçimde daha iyi olduğu, ( =5829.4 p<0.05) ve model veri uyumunda %4’lük anlamlı bir iyileşme sağladığı bulunmuştur. Ancak, GAMOM’un hem ATM hem de İFM’ye göre daha düşük genel model veri uyumu istatistiklerine sahip olduğu bulunmuştur.

ATM’ye dayalı olarak maddeler için hesaplanan tüm uyum istatistiklerinin model veri uyumu için kabul edilen sınır değerin çok üzerinde olduğu görülmüştür. Uyum istatistiklerinin yüksek olması, ATM’nin madde düzeyinde model veri uyumu sağlamadığını göstermiştir. AGÖ maddelerinin tamamının İFM’ye uyum sağladığı, iki maddenin ise GAMOM’a uyum sağlamadığı bulunmuştur. Madde uyum istatistikleri, ATM’ye göre GAMOM’un madde düzeyinde sağladığı model veri uyumunun daha iyi olduğunu göstermiştir. İFM ve GAMOM arasında yapılan karşılaştırmalara dayalı olarak ise İFM’nin madde düzeyinde en iyi model veri uyumu sağlayan model olduğu bulunmuştur. Birey uyum istatistiklerine göre, üç model içerisinde birey düzeyinde en iyi model uyumunu ATM sağlamıştır. Uyum istatistiklerinin dağılımına göre İFM, ATM’den sonra birey düzeyinde en iyi uyumu sağlayan ikinci model olmuştur.

Genel boyut ve alt boyutların madde-yanıt matrisini açıklamadaki gücünü karşılaştırabilmek amacıyla hesaplanan indeks değerlerine dayalı olarak ölçek maddeleri ile ölçülen güçlü bir genel boyutun var olduğu bulunmuştur. DIMTEST analizi sonucunda yüksek T-istatistikleri ve anlamlılık değerleri elde edilmiştir. Yüksek değerler tüm alt boyutlarda yüksek koşullu kovaryansların elde edildiğini göstermiştir. Ölçeğin alt boyutlarında yer alan maddeler arasındaki ilişkilerin, baskın bir boyut tarafından açıklanabileceği hipotezinin doğrulanmadığı bulunmuştur.

Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri: ATM, GAMOM ve İFM için model veri uyumu istatistiklerine ve indeks değerlerine dayalı olarak yapılan karşılaştırmalar birlikte düşünüldüğünde, ATM’ye göre monotonluk varsayımında bulunmayan tek boyutlu model ölçek maddelerine daha uyumludur. Ancak, üç model içerisinde İFM’nin ölçek maddelerine ve bireyler tarafından maddelere verilen yanıt örüntülerine en uyumlu model olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulguya dayalı olarak araştırmacılara, bireylerin güdülenme düzeylerine ilişkin daha geçerli ve güvenilir sonuçlar elde etmek için hem genel boyutta hem de alt boyutlarda birey parametre kestirimlerini İFM’ye dayalı olarak yapmaları önerilmektedir. Benzer biçimde, Akademik Güdülenme Ölçeği’ni kullanmak isteyen uygulayıcıların da ölçekten toplam puan ya da alt boyut puanları hesaplamak yerine, bireylerin güdülenme düzeylerini belirlemek için madde tepki kuramı ya da faktör analizi çerçevesinde iki faktör modellemesine dayalı olarak kestirim yapmaları önerilmektedir. 

Çalışma kapsamında, monoton ve monoton olmayan tek ve çok boyutlu modellerin uyumu güdülenme ölçeğine verilen yanıtlara dayalı olarak incelenmiştir. Tutum, ilgi gibi farklı duyuşsal özellikleri ölçmek amacıyla geliştirilmiş ölçekler üzerinde ATM, GAMOM ve İFM kullanılarak monotonluk ve boyutluluk varsayımları açısından karşılaştırmalar yapılabilir. Bu araştırmada kullanılan İFM de monotonluk varsayımına dayanan bir modeldir. Bu nedenle, hem çok boyutluluğu hem de monotonluk varsayımını göz önünde bulunduran çok boyutlu monoton olmayan MTK modeli de dahil edilerek modeller model veri uyumları açısından karşılaştırılabilir.

Anahtar Sözcükler: Çok boyutlu madde tepki kuramı, iki faktör modeli, genelleştirilmiş aşamalı monoton olmayan model, boyutluluk ve monotonluk varsayımları.

215 Görüldü
2020 Sayı 86

Indexed By

 
#
Tamam