Eurasian Journal of Educational Research

Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
Tamer YILDIRIM
Türkiye Kimya Eğitimi Doktora Tezlerinde Eğilimler
10.14689/ejer.2020.89.10

Problem Durumu: YÖK (Yüksek Öğretim Kurulu)/Dünya Bankası Milli Eğitimi Geliştirme projesi kapsamında 1998 yılında eğitim fakülteleri yeniden yapılandırılmış ve işlevlerinde köklü değişikliklere gidilmiştir. Bu tarihten sonra Türkiye’de kimya eğitim araştırmalarında önemli artış gözlenmiştir. Eğitim fakültelerinde görev yapan akademisyenlerin eğitim bilimleri, öğretmen eğitimi ve alan eğitimi gibi alanlara yönlenmesi ile kimya eğitim alanı gelişmiş ve 2000‘li yıllarda büyük bir ivme yakalayarak 2000’li yılların ortalarında zirve yapmıştır. Artan yayın sayısı ile birlikte kimya eğitim alanında farklı niteliklerde çalışmalar ortaya konmuştur. Her hangi bir konu üstüne çalışan araştırmacılar o konu ile ilgili yapılan araştırmalara ulaşırken zorluk çekmekte ve fazla sayıda olan çalışmalara ulaşmak için zaman kaybetmektedirler. Alanda ne tür araştırmalara ihtiyaç olduğunu belirleyerek gelecek çalışmalara yön verecek araştırmaların önemi artmaktadır. Bundan dolayı kimya eğitim alanında yapılan çalışmaların ve bu çalışmalardan elde edilen sonuçların yakından takip edilerek alandaki eğilimlerin belirlenmesi bu alanda çalışma yapan bilim insanlarına yol gösterici nitelikte olacaktır. Doktora tezleri, ilgili alanın bilimsel bir disiplin olarak gelişmesine katkıları olan, diğer araştırmalara göre daha kapsamlı, uzun süreli ve özgün olmaları nedeniyle önemli çalışmalardır. Doktora tezlerinden bilime yenilik getirmeleri beklenmektedir. Doktora tezleri, alan eğitiminde araştırma konularının ve yöntemlerinin yaygınlığını görmek, zamanla eğilimin nasıl değiştiğini ve güncel durumun genel görünümü hakkında bilgi vermek açısından önemli bir veri kaynağıdır.

Araştırmanın Amacı: Türkiye’de eğitim fakültelerinin yeniden yapılanmasından sonra son yirmi yıl içinde (1999-2019) kimya eğitimi alanında gerçekleştirilen doktora tezlerini içerik analizi yapmaktır.  Kimya eğitim alanında Türkiye’de tamamlanan doktora tezleri; konusu, yöntemi, hangi üniversitelerde yapıldığı, yıllara göre dağılımı, kullanılan öğretim yaklaşımı, hangi kimya konularının çalışıldığı, örneklemi, kullanılan veri toplama araçları ve veri analiz yöntemleri açısından incelenmiştir.

Araştırmanın Yöntemi: Bu araştırma, nitel araştırma yaklaşımlarından doküman inceleme kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmada incelenen dokümanlar Türkiye’de 1999-2019 yılları arasında kimya eğitimi alanında yapılan doktora tezleridir. Elde edilen tezler betimsel içerik analizine tabi tutulmuştur. YÖK tez veri tabanı kullanılarak kapsamlı bir tarama yapılmış ve 168 doktora tezi araştırmaya dahil edilmiştir. Elde edilen tezlerin analizi Sözbilir, Kutu ve Yaşar (2012) tarafından geliştirilen “Yayın Sınıflama Formu (YSF)” ile yapılmıştır. Tezlerin içerik analizinin güvenilirliğini sağlamak için incelenen 168 doktora tezi araştırmacı tarafından bir ay arayla iki kez sınıflandırılmıştır. İki inceleme arasındaki uyum %94 düzeyinde çıkmıştır.

Araştırmanın Bulguları: 1999-2019 yılları arasında kimya eğitimi alanında ilk doktora tezleri 2001-2002 yıllarında tamamlanmaya başlayıp giderek artmış 2012 yılında yapılan tez sayısı en yüksek seviyeye ulaşmıştır. Daha sonraki yıllarda yapılan tez sayısında düşüş görülmüştür. Yapılan tezlerin üniversitelere göre dağılımında en çok tezin (%23) Orta Doğu Teknik Üniversitesinde (ODTÜ) yapıldığı görülür. Sonra sırası ile Atatürk Üniversitesi (%20), Gazi Üniversitesi (%16), Karadeniz Teknik Üniversitesi (%14), Dokuz Eylül Üniversitesi (%8), Marmara Üniversitesi (%8), Hacettepe Üniversitesi  (%7), ve Balıkesir Üniversitesi  (%2) gelmektedir. Yapılan tezlerin konu dağılımında öğretme ve öğrenmeyi artırma üzerine yapıldığı, çalışmaların büyük bir kısmı uygulanan öğretim yöntemlerinin öğrencilerin başarılarına etkisi üzerinde yoğunlaştığı (%82) görülür. Bunun yanında azda olsa öğretmenlik mesleği (%5), müfredat çalışması (%3), öğretmen eğitimi (%3) gibi farklı konular üzerine çalışmalar da bulunmaktadır. En sık uygulanan öğretim yöntemleri 5E öğrenme modeli (18) ve kavramsal değişim yaklaşımı (18) olmuştur.  Tez çalışmaları sırasında yapılan uygulamaların hangi kimya konusu üzerinde olduğuna bakıldığında; en çok çalışılan kimya konusu asitler-Bazlar (16) olmuştur. Maddenin yapısı (13), farklı genel kimya konularının harmanlandığı çalışmalar (13), kimyasal denge (11), çözeltiler konusu (10), elektrokimya konusu (9), kimyasal bağlar (9), gazlar (8), reaksiyon hızı (7), Kimya deneyleri  (7) üzerine yapılan tezler, fiziksel ve kimyasal değişmeler (6), çevre kimyası (5) konuları sıklıkla tercih edilen kimya konuları olmuştur. En çok kullanılan araştırma yöntemlerinin nicel yöntemler (%62) olduğu, nitel (%21) ve karma yöntemlerin (%17) daha az kullanıldığı görülmektedir. Yarı deneysel desenin (%53) bariz bir şekilde en çok kullanıldığı, daha sonra nitel durum çalışmasının (%18) tercih edildiği ve karma desenlerden de çeşitleme desen (%9) ile araştırmaların sıklıkla yürütüldüğü görülmüştür. Araştırmacıların en çok tercih ettikleri örneklem grubu lise (%49) düzeyi olmuştur.  İkinci olarak önemli oranda üniversite (%35) düzeyi örneklem grubu sıklıkla çalışılmıştır. En sık çalışılan örneklem büyüklüğü 31-100 (83) arası grup olmuştur. Bunu 101-300 arası (46), 11-30 arası (21) gruplar takip etmektedir. İçerik analizi yapılan 162 tezde toplam 635 veri toplama aracı kullanıldığı tespit edilmiştir. En çok kullanılan veri toplama aracı mülakat (%17,8) olmuştur. Derse yönelik tutum ölçeği (%12,8), gözlem (%10,4) ve ders başarısını ölçmek için kullanılan kavram testi (%11) ile başarı testi (%10,4) sık kullanılan ölçekler olmuştur. Çalışmalarda en çok 3 çeşit veri analiz yöntemi (%43) tercih edilmiştir. İkinci olarak 2 çeşit veri analiz yöntemi (%27), üçüncü olarak ise 4 ve üzeri veri analiz yöntemi (%19) kullanılmıştır. Araştırma kapsamında incelenen doktora tezlerinde sıklıkla kullanılan veri analiz yöntemleri açısından en çok kestirimsel  (%51) istatistikten yararlanılmıştır. Nitel veri analiz yöntemlerinden %25, betimsel istatistikten ise %21 oranında faydalanılmıştır. Kestirimsel istatistikî yöntemlerden en çok t testi (72) kullanılmış hemen sonra anova/ancova (70) yöntemi tercih edilmiştir. Mann-Whitney U/Wilcoxon işaretler Testi (33) ve manovamancova (31) da sıklıkla kullanılan kestirimsel istatistiki yöntemler arasındadır.

Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri: Araştırma sonuçları bütün olarak değerlendirildiğinde araştırma yöntemlerinin tezlerde yeterince uygun bir biçimde tanımlanamadığı görülmüştür. Bundan dolayı lisansüstü derslerde araştırma yöntemleri derslerine daha fazla ağırlık verilerek uygulamalı örnek dersler yapılması tavsiye edilebilir. Uluslararası trende uygun şekilde karma yöntem araştırmalara daha çok önem verilmesi ve eğitim ortamlarını doğal biçimde değerlendiren nitel çalışmaların artırılması gerekmektedir. Tez yürütücülerin kolay ulaşılabilir örnekleme yöneldiği görülmüştür. Farklı örnekleme yöntemleri ile çalışmaların yapılması yerinde olacaktır. Veri toplama araçları ve analiz yöntem sayısı olarak tezlerin geçerlilik ve güvenilirlik açısından yeterli olduğu söylenebilir. Ancak nitel bulguların sıklıkla frekans-yüzde şeklinde nicelleştirildiği görülmüştür. Nitel verilerin daha farklı analizine yoğunlaşılmasına ve verilerin birbiri ile entegre edilmesine daha çok özen gösterilmelidir.

Anahtar Sözcükler:Kimya eğitimi, içerik analizi, doktora tezi, eğilim

159 Görüldü
2020 Sayı 89

Indexed By

 
#
Tamam